མོན་རྟ་ཝང་དགོན་ཕྱག་འདེབས་པ་པོ་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ། I འོས་སྦྱོར།

མོན་རྟ་ཝང་དགའ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་ལྷ་རྩེ་ཕྱག་འདེབས་པ་པོ་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་རྗེས། 

ཆུ་སྐྱེས་དགེ་འདུན་བསམ་གཏན། ལྷ་མོ་མཚོ། 

གནད་བསྡུས། མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ(-1682)མེ་རག་སག་སྟེང་ངམ་རྟ་ཝང་དུ་འཁྲུངས་ནས་རྟ་ཝང་རང་དུ་འདས། 1654ལོར་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ལས་བསྙེན་པར་རྫོགས་ཤིང་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་ཀུན་ལ་སྦྱངས། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་བཀའ་ལྟར་1680ལོར་མོན་རྟ་ཝང་དགོན་བཏབ། དགོན་དེ་ནི་ཀྲུང་གོ། ཧིན་རྡུ། འབྲུག་ཡུལ་གསུམ་གྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ལ།འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་དང་། རྟ་ཝང་དགོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱི་དེབ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་རྣམ་ཐར། 1680ལོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་མོན་ཡུལ་དུ་གནང་བའི་ཤེ་བམ། ལྔ་པ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ། 1731ལོར་ཕོ་ལྷ་བས་མོན་ཡུལ་དུ་གནང་བའི་བཀའ་ཡིག། མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་སོགས་ཡིག་ཚང་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ཏེ། ད་ལྟའི་ས་མཚམས་བདག་དབང་ལ་རྩོད་པ་འབྱུང་བཞིན་པའི་རྒྱུ་རྩ་གང་ཡིན་ལ་གསལ་ཁ་འདོན་ཕྱིར་དཔྱད་ན། མོན་རྟ་ཝང་གི་མིང་འདི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ལ་བྱོན་པ་དང་། མེ་རག་བླ་མས་མེ་རག་དང་སག་སྟེང་གི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་གཉིས་རྟ་ཝང་ལ་སྤར་ཏེ་ཆེད་དུ་གནས་དེར་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་དང་དོ་དམ་གྱི་ཕྱིར་དགོན་འདི་བཏབ་པ་ཡིན་པས། དོན་ལ་མེ་རག་བླ་མས་རྟ་ཝང་དགོན་གཙོས་པའི་ས་ཁུལ་དེའི་བདག་དབང་ཐད་རང་ནུས་ཡོད་ཚད་བཏོན། དེ་བས་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པས་ཆེད་དུ་ཤེ་བམ་གནང་སྟེ་ཁོང་གི་བྱས་རྗེས་ལ་ཐོབ་ཐང་དང་གོ་གནས་སྤྲད་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གིས་རྟ་ཝང་དགོན་པར་སྔར་ཡོད་ཆོས་གཞིས་ཐོག་མཚོ་སྣ་མན་གྱི་དགོན་པ་དག་གི་བདག་པོ་དང་། བན་ཁྲལ་བསྡུ་བ། བོད་འབངས་ཡིན་ཚད་ཀྱི་མི་ཚང་རེ་ནས་འབྲུ་ཕུད་འབུལ་དགོས་སོགས་དམིགས་བསལ་གྱི་དབང་ཆ་བསྩལ། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་འགོར་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་སླར་ཡང་མོན་ཡུལ་མཚོ་སྣར་རྒྱང་མཁར་རྫོང་དང་སེང་གེ་རྫོང་། རྡི་རང་རྫོང་དང་སྟག་ལུང་རྫོང་བཅས་རྫོང་བཞི་དང་། ཚོའམ་ལྡིང་ཁག་སོ་གཉིས་ཕྱེ་ནས་གཙོ་རྒན་དང་བླ་གཉེར་སོགས་བསྐོས་ཏེ་རྟ་དབང་བཞི་སྦྲེལ་དང་དྲུག་སྦྲེལ། བདུན་སྦྲེལ། དགུ་སྦྲེལ། རྟ་ཝང་དྭགས་ཚོ་བཅས་བཙུགས་ནས་མོན་རྟ་ཝང་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིག་གཞིའི་དོ་དམ་མཛད་ལུགས་གསལ་བོ་ཆགས། དེ་ཕྱིར་གོང་སྨོས་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་གཞིར་བྱས་ནས་མོན་རྟ་ཝང་ས་ཁུལ་ནི་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ལ་དབང་བའི་རང་ས་ཤ་སྟག་ཡིན་པར་བསྒྲུབས་ཡོད།

གནད་ཚིག མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ། མོན་རྟ་ཝང་དགོན་པ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་མངའ་ཁོངས་བདག་དབང་།

མོན་ཡུལ་འདི་ཆེས་སྔ་བའི་དུས་སུ་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལྷོ་མཚམས་དང་། རྒྱ་གར་བྱང་ཤར་མཚམས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་རྣམས་མོན་དང་ཀློ་ཞེས་པའི་མིང་གཉིས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་བར་སྣང་སྟེ། འབྲས་ལྗོངས་སུ་ད་ལྟའང་ཡུལ་གྱི་མི་རིགས་ལ་ལྷོ་མོན་ཙོང་གསུམ་བྱུང་བའི་ནང་ནས་ལྷོ་མོན་གཉིས་ནི་ཡུལ་གྱི་མིང་དངོས་དང་། ཙོང་ཟེར་བ་ནེ་པཱ་ལཱི་ནས་འཁྱར་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད་དོ། །

དེ་ལྟར་ལྷོ་མོན་ཞེས་པ་མི་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་དུ་ཆགས་ཤིང་། དེ་བཞིན་འབྲུག་སྟོད་སྨད་དང་། རྟ་ཝང་ཁུལ་སོགས་ཡུལ་གྱི་སྤྱི་མིང་ལ་ལྷོ་མོན་ཞེས་བྱུང་བ་སྟེ། གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་བོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་ལས། “བོད་ཁམས་སྐྱོང་བའི་བསྟན་མ་བཅུ་གཉིས་སོགས། ཨུ་རྒྱན་ཆེན་པོའི་བཀའ་འབངས་སྡེ་བརྒྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆས་ནས། ད་ནི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཁྱེད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་ཡང་རིམ་པས་དུས་ལ་བབ་ཡོང་པས་ངེད་རྣམས་ཀྱང་དབུས་གཙང་། ལྷོ་མོན་སོ་དྲུག་གི་ས་རྩ།①མདོ་ཁམས། རྒྱ་དཀར་ནག་སོགས་ཡུལ་ཐམས་ཅད་དུ་ཨུ་རྒྱན་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཕྲིན་ལས་སྒྲུབ་པ་ལ་འགྲོ།”[1]ཞེས་སོགས་དང་། དེར་མ་ཟད་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དང་ཆོས་འབྱུང་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཡུལ་དེ་དག་ལ་ལྷོ་མོན་དང་ལྷོ་ཁ་བཞི་མོན་གྱི་ཡུལ་ཞེས་མང་དུ་འབྱུང་ངོ་། །

གཞན་ཡང་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་མོན་ཤིང་ཁྲི་རྒྱལ་པོ་བཏུལ་བའི་རྣམ་ཐར་ལས། སྐུ་ལྷ་ཐོག་རྒྱལ་བསྒྲལ་བའི་སྐབས་སུ“གླིང་སྒར་ནས་མར་ཙམ་ལ་སྤོ་བོའི་གྲམ་མདོ་ཟེར་བའི་ལུང་མདའ། ཆུ་བྲག་འཐབ་པའི་འཕྲང་ཞིག་ལ་འཁྲིད་ནས། ཞེས་པ་ནས། བེམ་རོ་དེ་དོང་རིམ་པ་དགུ་ཡི་ནང་དུ་མཐུར་དུ་འཕང་ནས་དུག་གི་མཚེར་མ་མང་པོས་གྲབ་ནས། དེའི་སྟེང་དུ་རྡོ་ཡི་མཆེད་རྟེན་དཀར་པོས་མནན།”[2]ཞེས་གསལ་ཡང་གང་གིས་གསུངས་པ་དང་བསྒྲིགས་པའི་རྒྱུས་མི་གསལ། སྤོ་བོའི་གྲམ་མདོ་ཟེར་བའི་ལུང་མདར་བེམ་པོ་དོང་དུ་སྦས་པ་དང་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་པ་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་རྣམས་ལ་དེང་སང་སྤོ་ཡུལ་དུ་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད་པས་ལྷོ་མོན་ཞེས་པ་བོད་ཀྱི་ལྷོ་མཐར་ཆགས་པའི་མི་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །

ཀློའམ་ཀློ་ཁ་ཁྲ། ཀློ་ནག་ཟེར་བ་ནི། གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་བོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་ལས། “ཉ་དང་སྦལ་པ་ལྕོང་མོ་སོགས་སྲོག་ཆགས་མཐོང་ཚད་འཚོད་ཅིང་ཟ་བའི་ཀླ་ཀློ་གཅེར་བུ་སོལ་བའི་མདོག་ཅན་བརྒྱ་ཙམ་ཆུ་འགྲམ་ན་འདུག ཞེས་པ་ནས། ཀློ་ཐམས་ཅད་སྔར་ཡོང་མ་མྱོང་བའི་ཤ་བ་ས་འདྲེ་བུ་ཆུང་ལག་ཏུ་ཁྱེར་ནས་སླེབས་བྱུང་ཟེར་སྐྲག་ནས་བྲོས་སོང་ངོ་། །”[3]ཞེས་བྱུང་བས་ཀློ་ཡུལ་ཡང་ཕལ་ཆེར་དེང་སང་ཨ་རུ་ན་ཅལ་ཞེས་རྒྱ་གར་མངའ་སྡེའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་ནས་སྔར་གྱི་ལུགས་སྲོལ་རྣམས་འགྱུར་ནས་ད་ལྟའི་ཡུལ་དེའི་ལམ་སྲོལ་ལྟར་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ངང་དུ་གནས་པ་རྣམས་ལ་ད་ལྟའང་ཀློ་པ་ཟེར་གྱི་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་མོན་དང་ཤར་མོན་མི་རབས་སྐོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་བསྩལ་བའི་ཤེ་བམ②དུ། “ལ་ཆེན་ཚོ་གསུམ། དག་པ་ཚོ་ལྔ། ཤར་ཝ་མོ་ནུ་བཞི། རོང་མདོ་གསུམ་སོགས་ཉང་ཤང་ཆུ་རྒྱུད་ཀྱི་མོན་ཞབས་ཕྲན་བུ་མངའ་འོག་ཏུ་འདུས་པ[4]ཞེས་གསུངས་པ་ལ་དཔགས་ན། དུས་སྐབས་དེ་དག་གི་སྔོན་ཙམ་ནས་ལྷོ་མོན་གྱི་ཡུལ་དེ་དག་ལ་ལྷོ་འབྲུག་དང་། ཤར་མོན་ཞེས་ཡུལ་སོ་སོའི་མིང་དུ་ཆགས་པར་སྣང་ཞིང་། དེང་སང་རྟ་ཝང་དང་འབུམ་སྡེ་ལའི་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་མི་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་པ་རྣམས་ལ་མོན་པ་དང་། ཡུལ་དེ་ལ་མོན་ཡུལ་ཞེས་འབོད་པ་འདི་ལོ་རྒྱུས་སྔ་མ་རྣམས་ལ་གྲགས་པ་ལྟར་རོ། །

སྔོན་མོན་ཡུལ་འདིའི་མི་སྡེ་རྣམས་དཀར་ཆག་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་སྒྲོལ་བའི་གྲུ་རྫིང་ལས། “བལ་པོ་ལི་རྒྱལ། གསུམ་པ་ལྕགས་རྒྱལ། མོན་རྩེ་རྒྱལ་ཞེས་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་ཡན་བོད་ཀྱི་བཀར་གཏོགས་པ་ལས་མོན་རྩེ་རྒྱལ་གྱི་སའི་ཆ།”[5]ཞེས་བོད་ཀྱི་བཀར་གཏོགས་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་ཤིང་། མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་དུས་ཚོད་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བདུན་པ་ནས་དགུ་པའི་སྟོད་གྱི་བར་ཡིན་པས་སྐབས་དེ་དག་གི་སྔོན་ནས་ས་འདིར་མི་སྡེ་མང་པོ་ཡོད་པར་སྣང་ལ། སྦས་ཡུལ་སྐྱིད་མོ་ལྗོངས་སུ་གནས་ཆེན་ཁྲོམ་པ་སྟེངས་ཞེས་བྱ་བའང་ཡུལ་དེར་ཡོད་པར་གསལ་ལོ། །

མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ན་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་ལས། རྒྱལ་པོ་ཀ་ལ་དབང་པོ་ཞེས་པའི་ཕོ་བྲང་ཆགས་ས་རྟ་ནག་མཎྜལ་སྒང་③ཞེས་ལུང་འདི་དྲངས་ཏེ་ད་ལྟ་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཆགས་ས་འདི་ཡིན་ཟེར་བ་དང་། རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་ཆེ་བ་བདུད་མོ་ཧ་ཤང་གི་ཁང་ཤུལ་ད་ལྟ་ཡུལ་གསུམ་གྲོང་པའི་གཡོན་གྱི་རི་འབུར་རྩེར་ཡོད་པའི་གྱང་རོ་དེ་དང་། འགྲོ་བ་བཟང་མོ་འཁྲུངས་ས་ད་ལྟ་ལྷ་རྒྱལ་ལོ་དགོན་པ་ཆགས་ས་དེ་དང་། རྒྱལ་པོ་དང་འགྲོ་བ་བཟང་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་ཀུན་ཏུ་ལེགས་པ་གདོལ་བ་གཞོན་པས་གཡང་ལ་བསྐྱུར་བའི་ས་ད་ལྟ་མོག་ཏོག་གི་བྲག་འདི་དང་། ཡུལ་པདྨ་ཅན་གྱི་འབྲོག་སྡེ④ཞེས་པ་མེ་རག་ས་སྟེང་གི་ཡུལ་དུ་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད་ལ། རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས། “རྒྱལ་བུ་ཀུན་ཏུ་ལེགས་པས་ཧྭ་ཤང་བདུད་མོ་བོས་ནས་རོ་དོང་དུ་སྦས་ཏེ་དེའི་ཁར་མཆོད་རྟེན་ནག་པོ་བཞེངས་པའི་ས་ཆ་ཡང་དེང་སང་མེ་རག་པའི་ས་ཆ་གསེར་སྐྱེམས་ཆུ་འགྲམ་དམ་ངོ་ཆུ་ཞེས་པའི་ཐང་ཁར་མཆོད་རྟེན་ནག་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་འདི་ཡིན་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་པོ་ཞིག་ཡིག་ཚང་དུ་མ་མཐོང་ཡང་ཡུལ་དེ་དག་གི་རྒན་པོའི་ངག་རྒྱུན་དུ་བྱུང་བས་བསྙོན་དུ་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པར་སེམས།”[6]ཞེས་གསུངས་སོ། །

འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར་ནའང་། “ཀྱེ་མ་རྒྱལ་སྲས་རྒྱལ་བུ་བདག་ལ་དགོངས། །ཞེས་པ་ནས། བདག་ཀྱང་དེ་རིང་ཚེ་ཐར་གཏོང་བར་མཛོད། །”[7]ཅེས་བདུད་མོ་ཧ་ཤང་གིས་ཉེས་པར་འགྱོད་དེ་རྒྱལ་སྲས་ལ་ཚེ་ཐར་ལ་གཏོང་རྒྱུའི་ངོ་ཆེན་ཞུས་ནའང་། “ཀྱེ་མ་ཉོན་དང་བདུད་མོ་ཧ་ཅང་མ། །ཞེས་པ་ནས། དེ་གསུམ་དྲན་ནས་ཚེ་ཐར་ག་ལ་གཏོང་། །ད་ནི་དགྲ་བོའི་ལག་ཏུ་ཚུད་པས་ཚེ་ཐར་གཏོང་བ་ག་ལ་སྲིད། ཅེས་གསུངས་ནས། དེ་ནས་བདུད་མོ་ཤི་མ་རོ་ལ་མདའ་གྲི་མདུང་གསུམ་ཕྱོགས་བཞི་ནས། ཆར་འབབས་པ་བཞིན་རྒྱབ་ནས་བདུད་མོ་བསད། བདུད་མོའི་ཕུང་བོ་དེ་དོང་རིམ་པ་དགུ་ཡི་འོག་ཏུ་སྦས་ནས། དེའི་ཁར་མཆོད་རྟེན་ནག་པོ་གཅིག་རྒྱབ་ནས། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །སྟོན་པའི་བསྟན་པ་མ་རྫོགས་བར་ལ། །བདུད་ནག་གི་བསྟན་པ་མི་དར་བས། །བདུད་རིགས་ཐམས་ཅད་འདིར་མནན་པའི། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་ལ་འཁོད། །བྱང་ཕྱོགས་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་ཁམས་སུ། །ང་ནི་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་བྱེད་པའི་དུས། །སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དར་བར་ཤོག །ཅེས་གསུངས་ནས།མཎྜལ་སྒང་གི་དམག་མི་རྣམས་ལ་དམག་སྟོན་རྒྱ་ཆེ་བ་མཛད་དོ། །”[8]ཞེས་བདུད་མོའི་ཕུང་བོ་དོང་རིམ་པ་དགུ་ཡི་འོག་ཏུ་སྦས་ཏེ་དེའི་ཁར་མཆོད་རྟེན་ནག་པོ་གཅིག་རྒྱབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་གོང་གི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་བཤད་རྒྱུན་གཉིས་དོན་གྱིས་མཐུན་པོ་འདུག །

དང་པོ། མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་ཚེ་དང་། ཁོང་གི་མཛད་རྗེས།

དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས། “བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་བླ་མ་དང་ཡབ་ཡུམ་གྱི་རུས་འཚོ་གསུམ་ཁུངས་ཡིན”[9]ཞེས་པ་ཙམ་ལས། འཁྲུངས་ཡུལ་དང་ཡབ་ཡུམ་གྱི་མིང་དང་འཁྲུངས་ལོ་རྣམས་ལ་གསལ་ཁ་མ་རྙེད། མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ལས“མེ་རག་བླ་མ་ཞེས་འབོད་པ་ལ་བརྟགས་ན་འཁྲུངས་ཡུལ་མེ་རག་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པས་ད་དུང་ཞིབ་ཆ་རྙེད་ན་འདིར་འཇུག་པར་འཚལ། ཞེས་གསུངས་འདུག མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་ནས་རབ་བྱུང་དང་དགེ་ཚུལ་ཞུས། བཀའ་ཆོས་ཀྱང་མང་པོ་གསན་ནས་གསུང་རབ་ལ་གོ་བ་ལེགས་པར་ཆགས་ནས་བོད་ལ་ཕེབས། རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་དྲུང་ནས་བསྙེན་རྫོགས་བསྒྲུབས། དབང་ལུང་ཁྲིད་མན་ངག་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་ལ་གསན་བཞེས་མཛད་དེ་སླར་མོན་ཕྱོགས་སུ་བྱོན།”[10]ཞེས་པ་ལྟར་མོན་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་དགེ་ལྡན་པའི་དགོན་པ་རྣམས་དང་། ཁྱད་པར་མེ་རག་དང་སག་སྟེང་དགོན་པ་གཉིས་ཀྱི་བདག་པོ་མཛད། ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་མཛད་པས་ཕྲིན་ལས་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་བྱུང་། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཙང་སྟོད་སྡེ་པས་བྱེད་པའི་སྐབས་ཡིན་ཕྱིར་སྡེ་པ་གཙང་པ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ལ་མོས་ཤིང་ལྷག་པར་ཀརྨ་པའི་ཕྱོགས་ལ་དད་ཞེན་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཕྱིར་ཆོས་ལུགས་གཞན་ལ་དེ་ཙམ་མི་བྱེད་པ་དང་། ལྷག་པར་དགེ་ལུགས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཤིན་ཏུ་སྡང་པ་ལྟ་བུར་ཆགས་ཡོད། གཙོ་བོ་ཁོ་རང་ལ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱབ་རྩ་མང་དུ་བྱུང་ན་ཁོང་གི་སྲིད་དབང་བརྟན་པོ་ཆགས་ཐུབ་རྒྱུར་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། ཡིན་ཡང་སེར་འབྲས་དགེ་གསུམ་དང་། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་སོགས་དགོན་པ་མང་པོ་དང་། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་དགེ་ལྡན་ཕྱོགས་ཀྱི་བླ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་མང་པོ་བཞུགས་པ་དང་། དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་པའི་བདག་པོ་རྒྱལ་དབང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་ཡིན་པས་དེ་ཙམ་བཙན་པོ་བྱེད་ཐུབ་ཡོད་མི་འདུག རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་སྐུ་རྩད་གཅོད་དང་ངོས་འཛིན་བྱེད་རྒྱུར་ཡང་སྡེ་པ་གཙང་པས་བཀག་འགོག་གང་ཐུབ་བྱས་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ལ།འོན་ཀྱང་བོད་ནང་ཁུལ་གྱི་དགེ་ལུགས་པས་འགལ་བ་དེར་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་བྱེད་ཀྱི་མེད་དོན་ནི་སྐབས་དེར་སོག་པོ་ལ་དམག་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དགེ་ལུགས་པས་སྣང་མེད་དུ་བཞག་འདུགསོག་པོ་རྣམས་དགེ་ལུགས་པའི་སྦྱིན་བདག་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་ནང་ལ་སྡེ་པ་གཙང་པས་སྲིད་དོན་གྱི་འཐབ་རྩོད་དང་རྙོག་དྲ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་ནའང་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཐོན་གྱི་མེད་དོ། །

སྐབས་འདིའི་གོ་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་ཀརྨ་པ་དང་འབྲུག་པའི་ཕྱོགས་བྱེད་མཁན་ཚོས་དགེ་ལུགས་ཀྱི་དགོན་པ་རྣམས་མེ་རག་བླ་མའི་ཕྱག་ནས་འཕྲོག་སྟེ་བཀའ་བརྒྱུད་པར་བསྒྱུར་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་བྱས་འདུག དེའི་ཚུལ་དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས“མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་སློབ་མ་དང་བཅས་པ་གསང་ལམ་འཕེལ་དུ་བཞུགས་སྐབས་སུ། ཤེས་པ་ཏིའི་བླ་མ་སངས་གྲགས་ཀྱིས། ཀརྨ་པ་གྲ་རྒྱས་སྐབས་དོམ་ཚང་པ་རྒྱབ་རྩར་བཙལ་ནས། གསང་ལམ་འཕེལ་འདི་ཆོས་མཛད་འཛོམས་པ་དར་རྒྱས་ཀྱིས་སྔ་སོར་ནས་ང་ལ་སྟེར་བ་ཡིན་ཟེར་ནས། གསང་ལམ་འཕེལ་དུ་ཁང་ཆུང་གཅིག་བརྒྱབ་ནས་བསྡད་པ་ལ། བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་ངེད་དགའ་ལྡན་པའི་དགོན་ཁག་རྣམས་ལ་སྡོད་ན་གྲུབ་མཐའ་དགེ་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་དགོས། དེ་མིན་དགའ་ལྡན་པའི་དགོན་པའི་ས་ལ་སྡོད་མི་ཆོགཅེས་པ་ནས། སྟག་གདུང་གི་བླ་རབས་དང་པོ་གཙང་པ་བློ་བཟང་མཁས་བཙུན། གཉིས་པ་དགེ་སློང་སྒོམ་ཆེན། གསུམ་པ་ལྗོན་མཁར་དགེ་སློང་ལྔ་ཅུང་། བཞི་པ་དགེ་སློང་རྒྱན་ར་དབང་། ལྔ་པ་དགེ་སློང་བཀྲ་བུ། དྲུག་པ་དབུ་མཛད་སྤིའུ་འདི་ཡིན་ལུགས་སོགས་གསུངས་པས། ཁོ་པོར་བདེན་འབྲས་མ་ཐོབ་པར་འགྲོ་དགོས་བྱུང་བ་ཡིན།”[11]ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་སྐབས་དེར་མེ་རག་བླ་མའི་ཕྱག་ནས་གསང་ལམ་འཕེལ་དང་སྟག་གདུང་གཉིས་འཕྲོག་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་མ་བྱུང་ངོ་། །

འབྲོག་གོང་པ་གྲ་རྒྱས་དུས་ཀྱང་བོ་དོང་སྦྱོར་ར་བ་དང་ཁ་མཐུན་གྱིས། གསང་ལམ་འཕེལ་དང་། སྟག་གདུང་དགོན་གཉིས་འཕྲོག་ཏུ་བྱུང་སྐབས་ཀྱང་ཁམ་པ་ཇོ་ཇོ་སྐྱ་སེར་ཐམས་ཅད་ཁ་བསྒྲིལ་ནས་གདན་ས་གཉིས་ངེད་དགའ་ལྡན་པར་དབང་ཚུལ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་ནས་ཁྱེད་ཀརྨ་པ་ལ་ཐོབ་ལུགས་བདེན་ཁ་གང་ཡོད་དྲིས་པས། ཁོ་པོ་བདེན་མེད་རང་ཕམ་གྱིས་ལོག་འགྲོ་དགོས་བྱུང་ངོ་། །

ཆེན་པོ་ཀུན་བཟང་རྣམ་རྒྱལ་དང་། འབྲུག་སྒྲ་བཟང་པོ་ཟེར་བ་གཉིས་ཁྱི་ཉལ་མའི་བླ་མ་དང་། ཤར་ཚོ་སྡིང་བཞི་བཅས་ཀྱིས་བླ་མར་བསྟེན་ནས་འདོད་ཡོན་ཧ་ཅང་རྒྱས་པ་ཞིག་ཡོད་སྐབས་ཀྱང་། བླ་མ་ཀོང་པོ་ཟེར་བ་གསུམ་གྱིས་གཡོ་འཕྲུལ་བྱས་ཏེ། ཤར་ཚོའི་མི་དམངས་དང་ཁ་མཐུན་གྱིས། གསང་ལམ་འཕེལ་ས་སྟོང་བདག་མེད་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་སྡེ་པ་གཙང་པའི་བཀའ་ཤོག་ཞུས་ནས། སྙུག་ཁྱིམ་བཞི་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ཁ་བསྒྲིགས་ཏེ། ས་འདིའི་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་ངེད་ཚོ་ལ་གནང་བྱུང་། སྒྲུབ་ཆེན་འཛུགས་རྒྱུ་ཡིན་ཟེར་ནས་འཕྲོག་ཏུ་བྱུང་བར། མེ་རག་བླ་མས་དགེ་ལུགས་ལ་དག་ཡོད་ཚུལ་ཇི་ལྟར་གསུངས་ཀྱང་ཉན་འཇོག་མ་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་རྣམས་བོད་ལ་སྡེ་པ་གཙང་པས1641ལོ་ཡན་ཆད་དུ་སྲིད་དབང་བཟུང་བའི་སྐབས་ཡིན་ནོ། །

དེའི་རྗེས་སུ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་ནས་བོད་ནང་དུ་སོག་པོ་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་དམག་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་འོངས་ཏེ་གཙང་སྟོད་སྡེ་པ་ཕམ་ཉེས་སུ་བཏང་། གཙང་བོད་ཡོངས་རྫོགས་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་གུ་ཤྲིའི་མི་རྒྱུད་འབངས་དང་བཅས་པ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོར་ཕུལ། བོད་ཡོངས་ཀྱི་དབང་ཆ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བར་ཕུལ་སྟེ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བཙུགས་པ་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ལ། ཡིན་ཡང“རྒྱལ་དབང་མཆོག་གིས་རང་ཕྱོགས་དགོན་པ་དང་། ས་རིས་ཕར་ཤོར་བ་རྣམས་ནི་ཚུར་ལེན་དགོས་པ་གཞིར་བཅས། དེ་ཕྱིན་བསྟན་དོན་ལ་རྒྱར་མི་བཏུབ་པ་དང་། ཚུར་རྒོལ་ཞབས་འདྲེན་མ་བྱུང་ཕྱིན། གྲུབ་མཐའ་མཐའ་དག་རང་འཇགས་སུ་བཞག་ན་རང་གཞན་ཚང་མར་ཕན་རླབས་ཆེ་ཚུལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་འཕགས་པའི་རྣམ་ཐར་ལ་དཔེ་དྲངས་ནས་མཆོད་ཡོན་གཉིས་ཀར་ཞུས།”[12]ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་བཟུང་པ་ནས་བོད་ནང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཐེན་འཁྱེར་དང་འཐབ་རྩོད་མ་དགོས་པར། 1959ལོ་བར་ལྷིངས་འཇགས་སུ་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་དོ། །

 

1642ལོའི་རྗེས་སུ་མེ་རག་བླ་མ་ལ་ཐུབ་རྩོད་དང་ཕམ་ཉེས་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་མགོ་འདྲེན་འོག་མཐར་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཆགས་ཐུབ་པ་སོགས་རྒྱལ་ཁ་གང་འཚམས་ཤིག་བླངས་ཡོད་དེ། དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས། “བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་རྐྱང་ལ་ཐུག་ནས་རྒྱབ་དཔུང་བྱེད་མཁན་སུ་ཡང་མེད་པར་བརྟེན་ནས་རང་གི་བུ་སློབ་རྣམས་ཁྲིད་ནས། མཚོ་སྣའི་རྫོང་བཞུགས་ལྡིང་དཔོན་ནམ་མཁའ་འབྲུག་ལ་ཞུ་བ་ཕུལ་བས་ཁོང་རྒྱལ་དབང་རིན་པོ་ཆེའི་སློབ་མ་དམ་ཚིག་ཅན་ཡིན་པའི་སྟབས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་དབང་དུ་མ་གཏོང་བར། དྲང་བཞག་གིས་བཀའ་ཞིབ་བསྐྱངས་པར། བླ་མ་རྫོགས་ཆེན་པ་དང་། བླ་མ་ཀོང་པོ་བཅས་ལ་བདེན་ཁ་མ་ཐོབ་པར་བརྟེན། རྫོང་ནས་སྐུ་ཚབ་དགའ་མོ་གཤོང་ཟེར་བའི་མི་གཅིག་གནང་སྟེ། སྐྱབས་ཞག་གཅིག་གི་ནང་དུ། གསང་ལམ་འཕེལ་དུ་ཡོད་པའི་སྙུག་ཁྱིམ་ཐམས་ཅད་མེར་བསྲེགས་ཤུལ་མེད་དུ་བཏང་།”[13]ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་བོད་ནང་ཕམ་ཉེས་ལ་དམངས་ཀྱི་ཁང་ཁྱིམ་དང་དགོན་པ་ཚང་མ་མེར་བསྲེགས་གཏོང་རྒྱུའི་སྲོལ་འདི་སྐབས་དེའི་བྱེད་ཐབས་སྡུག་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ཏེ།འབྲུག་པ་རྣམས་ལའང་ཤན་དེས་ཁྱབ་ནས་ཡོད་དོ། །

འབྲུག་རྒྱལ་རབས་སུ། “འབྲུག་གི་སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་སྐབས1780ལོ་ནས1849ལོའི་བར་ལ་སྤུངས་རྫོང་མེས་འཇིག་ཐེངས་ལྔ་བྱུང་འདུག བསོད་ནམས་དགའ་ཚལ་པར་ཁང་མེས་འཇིག བ་ལིང་རིན་ཆེན་ཁང་བཟང་མེས་འཇིག ཐིམ་རྫོང་མེས་འཇིག་གསུམ། དབང་རྫོང་མེས་འཇིག རིན་སྤུངས་རྫོང་མེས་འཇིག བུམ་ཐང་བྱ་དཀར་རྫོང་མེས་འཇིག་”[14]ཅེས་བཀོད་པ་ལྟར་རོ། ། 

རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཤེ་བམ⑤དུ། “རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ནས་བཟུང་། རྗེ་གོང་མ་རིམ་ཕེབས་བཞིན་དཔའ་བོ་གདུང་པ་ཆོས་རྗེ་ཁུ་དབོན་ན་རིམ་བཞིན་མོན་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་ལུགས་བསྟན་པ་འཛིན་པའི་སློབ་མ་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་དང་། ཁྱད་པར་མཆོད་ཡོན་གྱི་ལུང་འཇུག་མོན་ལ་སྒོ་བརྩམས་སྐབས། ཞེས་པ་ནས། གསོན་གཤིན་གྱི་དགེ་རྩ་སྡིག་དང་མ་འདྲེས་པའི་དེ་གའི་དགེ་འདུན་ལ་ཞུ་བ་དང་། དང་བླངས་ས་རིམ་མཚོ་སྣ་མན་ལ་བསྐུལ་ཆོག་པའི་མནའ་བསྡོམས་བྱས་པ་ལྟར།”[15]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཚོ་སྣའི་ལྡིང་དཔོན་ནམ་མཁའ་འབྲུག་དང་། མེ་རག་བླ་མ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་རྣམ་གཉིས་ལ་ས་དེའི་བདག་དབང་གནང་ཡོད་པ་གསལ་ལོ། །

རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང་། རྒྱལ་སྲས་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་ཁུ་ཚན་རིམ་བྱོན་རྣམས་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་བླ་སློབ་ཡིན་པ་དང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་ཆགས་ནས། སྡེ་སྲིད་དང་། གུ་ཤྲི་ཁཱང་མཆོད་ཡོན་གཉིས་ནས་མོན་ཕྱོགས་མངའ་འབངས་སུ་ཆུད་ཐབས་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ། རྒྱལ་དབང་རིན་པོ་ཆེས་མོན་ཕྱོགས་ལ་དམག་བརྒྱག་མི་དགོས་པ་དང་མེ་རག་བླ་མ་ལ་གྲོས་བྱས་ན་ཡོང་ཞེས་བཀའ་གནང་བ་བཞིན་མཚོ་སྣ་རྫོང་ལྡིང་དཔོན་ནམ་མཁའ་འབྲུག་དང་། མེ་རག་བླ་མ་གཉིས་གྲོས་བྱས་ཏེ་སྙིང་སང་མན་ཆོད། དགའ་ལིང་རྒྱ་མཚམས་དང་ཨ་ལི་ཡན་ཆད། མེ་རག་སག་སྟེང་གི་དགོན་པ་ཁག་རྣམས་ལ་དམག་བརྒྱག་མ་དགོས་པར་མེ་རག་བླ་མས་ཐབས་མཁས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་ཐབས་བྱུང་ན། དེ་སྔོན་ཡོད་པའི་ཆོས་གཞིས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་ལ། མཚོ་སྣ་མན་ཆད་དགོན་པ་ཚང་མའི་བདག་པོ་དང་། བན་ཁྲལ⑥བསྡུ་ཆོག་པ་དང་། བོད་ཀྱི་བཀའ་འབངས་ཡིན་ཚད་ཀྱི་མི་ཚང་རེ་ནས་དབྱར་སྟོན་གཉིས་ལ་འབྲུ་བྲེ་བཅུ་རེ་འབྲུ་ཕུད་དད་འབུལ་དགོས་པ་དང་། མཚོ་སྣ་མན་ཆད་དང་བླངས་སྐུལ་ཆོག་པ་བྱེད་རྒྱུ་སོགས་དབང་ཚད་དང་། ཐོབ་ཐང་མང་པོ་ཞིག་སྤྲོད་རྒྱུ་ལྡིང་དཔོན་ནམ་མཁའ་འབྲུག་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་ཤེ་བུམ་འདིའི་དགོངས་དོན་ལ་དཔྱད་ན་ཤེས་སོ། །

ཁོང་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་བཞག་པ་ནང་བཞིན་མེ་རག་བླ་མ་དང་། ཁོང་གི་གྲྭ་པ་ཚོས་ཐབས་མཁས་ཀྱིས་གྲོས་བྱས་པས་གོང་དུ་བཤད་པའི་ས་ཆ་ཚང་མ་དམག་བརྒྱག་མ་དགོས་པར་བོད་ཀྱི་མངའ་འབངས་སུ་རེ་ཞིག་ཚུད་ཡོད་དེ། ཤེ་བམ་ལས། “འདི་པ་གྲྭ་བཅས་ཀྱིས་བསམ་སྦྱོར་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ནས་འཇམ་པོའི་ལུང་། ཤར་རྨག་སྒོ་ཐེམ་སྤང་ནས། ནུབ་ཀུ་རི་ཚུན་གདུང་བསམ་ཡན་བོད་རྒྱལ་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་པའི་བྱས་པ་ཆེ་ཙམ་བྱུང་འདུག་པ་དང་། ངེད་རང་མཆོད་ཡོན་གྱིས་ཕན་བདེའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་ནས་ཀྱང་མོན་ཕྱོགས་སུ་དགེ་ལུགས་བསྟན་པ་དར་རྒྱས་གང་ཐུབ་བྱས་ཤིང་།”[16]ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་མཚོ་སྣ་རྫོང་ལྡིང་དཔོན་ནམ་མཁའ་འབྲུག་དང་། མེ་རག་བླ་མ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དང་དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་དོ། །

དེ་ལྟར་མེ་རག་དང་སག་སྟེང་གི་དགོན་པའི་གྲྭ་རིགས་དང་། སྦྱིན་བདག་གི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་འབྲུག་པའི་ཡུལ་སྡེ་མང་པོ་ཞིག་མོན་པ་དང་མཉམ་དུ་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ཡོད་ཀྱང་འབྲུག་ཀྲོང་གསར་སོགས་འབྲུག་པ་མང་པོ་ཀརྨ་པ་དང་། འབྲུག་པའི་སྦྱིན་བདག་ཡིན་སྟབས། མེ་རག་སག་སྟེང་གི་དགོན་པ་ལ་གནོད་བསྐྱལ་གང་ཐུབ་བྱས་སྟབས1643ལོར་མེ་རག་བླ་མ་དཔོན་སློབ་དང་། འབྲུག་པ་མ་འཆམས་པའི་རྐྱེན་གྱིས1644ལོར་བོད་གཞུང་དང་འབྲུག་པའི་བར་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཞྭ་སྒབ་པའི་རྒྱལ་རབས་ལས། “ལོ་སྔོན་མ་མོན་པ་བླ་ཁག་ལྔ་དང་། ལྷོ་འབྲུག་པ་མ་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ལས། ཤིང་སྤྲེལ1644ལོ་མཆོད་ཡོན་ལྷན་རྒྱས་ལྷོ་བྲག་ཕྱོགས་ཡོད་མུས་དམག་ཁོངས་ནས་སོག་དམག་བདུན་བརྒྱ་སྐོར་འབྲུག་ཕྱོགས་བཏང་”[17]ཞེས་གསལ་བ་ལྟར།དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས་ཀྱང། “ཀརྨ་པ་དང་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་པ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་འབྲུག་ཀྲོང་གསར་སོགས་ཀྱིས་བྱས། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་མེ་རག་སག་སྟེང་དགེ་ལུགས་ཀྱི་དགོན་པ་དར་རྒྱས་སུ་ཡོད་པ་མིག་ལམ་དུ་མ་ཤོངས་པའི་ཕྲག་དོག་གིས་འབྲུག་པའི་རྒྱུད་བསྐུལ་ནས། འབྲུག་པ་མང་པོས་མེ་རག་སག་སྟེང་གི་དགོན་ཁག་ལ་གནོད་ཚབས་ཆེན་པོ་བྱས་པ་ཡིན། ལྷག་པར་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་སྲོག་ལ་ཐུག་གྲབས་བྱུང་བ་ཡིན།”[18]ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར1643ནས་རྙོག་དྲའི་མགོ་བརྩམས་ཀྱང་། མེ་རག་བླ་མ་དང་མཚོ་སྣ་རྫོང་ལྡིང་དཔོན་ནམ་མཁའ་འབྲུགསག་སྟེང་གི་དགོན་པ་ཁག་གི་གཟིགས་སྐྱོང་གིས་སྔར་རྒྱུན་ལྟར་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་ངོ་སྐད།

ཡིག་ཆ་རྙིང་པ་རྣམས་ལ་གཞིགས་ན། ཤིང་ཕོ་སྤྲེལ1644ལོར་སྦི་དུག་གཙོ་རྒན་ཁོངས་ནས་ལོ་རེར་འབྲུ་ཕུད་ཁལ་རེ་འབུལ་རྒྱུའི་གན་རྒྱ་དང་། ལྕགས་སྟག1650ལོར་སྟག་ཚང་གི་རྗེ་འབངས་ནས་འབྲུ་ཕུད་འབུལ་རྒྱུ་གན་འཛིན་དང་། ལྕགས་ཡོས1651ལོར་ཇོ་བོ་ཛོ་ཀི་ཡབ་སྲས་ཁོངས་ནས་འབྲུ་ཕུད་ཁལ་རེ་འབུལ་རྒྱུའི་གན་རྒྱ་དང་། ཆུ་འབྲུག1652ལོར་རག་མ་འགེངས་རའི་ཇོ་བོ་བསྟན་པས་འབྲུ་ཕུད་འབུལ་རྒྱུའི་ཡི་གེ་རྣམས་དང་། ཆུ་སྦྲུལ1653ལོར་ཕ་ཇོ་ཁྲ་སོ་དང་། མེ་རག་བླ་མ་གཉིས་ནང་དོན་ཆོད་གན་གཅིག་བཅས་བཞག་འདུག་པ་ལས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི། བོད་གཞུང་དང་འབྲུག་པ་མ་མཐུན་པས་སྔར་དང་མི་འདྲ་བར་ལོ་རེ་རེར་གན་རྒྱ་རེ་འཇོག་དགོས་པའི་ཚད་དུ་སླེབས་ཡོད་པ་རེད། “ཕ་ཇོ་ཁྲ་སོ་དང་ངེད་དཔོན་སློབ་གཉིས་ནང་སློབ་ཕན་ཚུན་སྟོན་རེས་བྱེད་པ་དང། ལྷག་པར་དུ་ངེད་རང་ལ་གནོད་པའི་གྲོས་ངན་བསྡུར་བ་ཐོས་ཚེ་དེ་མ་ཐག་ཉིན་བཤད་མཚན་བཤད་བྱས་ནས་ངེད་རང་གི་རྣ་བར་གང་འཁྱོལ་བྱེད་དགོས་རྒྱུ་དང་། ངེད་རང་གང་སྡུར་གྱི་གྲོས་ཤོད་མི་རུང་བ་རྣམས་སྲོག་ལ་བབས་ཀྱང་གཞན་ལ་མི་ཤོད་ཅིང་། ངེད་ལ་དགོས་པའི་དོན་ལ་ཆེ་བཞག་ཆུང་བོར་ནས་དོ་དམ་བྱེད་ཆེད་བྱས་པ་ཡིན། ངས་ཀྱང་ཁྱོད་ལ་གང་ཕན་གྱི་ཁུར་ལེན་དང་ངག་བཀོད་འཕྲལ་ཕུགས་སུ་སླེབས་གང་ཆེ་བྱེད་པར་ཆད། འདི་ནང་ལས་འགལ་ཆ་བྱས་ན།  ལྷ་དང་བླ་མ་མཁའ་འགྲོས་ཚར་གཅོད་ཅིང་སྙིང་ཁྲག་དྲོན་མོ་གསོལ་བའི་ཕྲིན་ལས་འགྲུབ་པ་དང་། གོང་ཆོད་ལ་གནས་ན་ཚེ་དང་བསོད་ནམས་ཡར་ངོའི་ཟླ་བ་བཞིན་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་མཛད་དུ་གསོལ། ཆུ་སྦྲུལ་ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚེས་བཞི་ལ་དགའ་ལྡན་གསུང་རབ་གླིང་དུ་ཡི་གེར་བཀོད་པའོ། །དེའི་དོན་མི་འགྱུར་བའི་རྟགས་ལ་ཕ་ཇོ་ཁྲ་སོའི་རྟགས། མེ་རག་བླ་མའི་རྟགས།”[19]ཞེས་པའི་ཡིག་ཚང་ཞིག་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ་འཁོད་འདུག་ཀྱང་ཡི་གེའི་ཕྱི་མོ་གང་ཡིན་མ་རྙེད།

ཕྱིས་སུ་མེ་རག་བླ་མ་བཞུགས་ཡུལ་རྟ་ཝང་དུ་གནས་སྤོ་དགོས་བྱུང་བར་གཞིགས་ན་དུས་སྐབས་དེ་ཙམ་ལ་མེ་རག་བླ་མ་ལ་འབྲུག་ཕྱོགས་ནས་ཉེན་ཁ་ཡོད་འདུག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལོ་དེའི་རྗེས་མ་ཞིག་ལ། བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་མེ་རག་དང་སག་སྟེང་དུ་བཞུགས་པའི་གྲྭ་སློབ་རྣམས་ཁྲིད་ནས་རྟ་ཝང་ལ་སྤོ་དགོས་བྱུང་བ་སྟེ། དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས། “དགོན་པའི་ས་བདག་འབྲུག་པ་ཡིན་སྟབས་ཀྱིས་བྱ་ཐབས་དང་བྲལ་ནས་དགོན་ཁག་གཉིས་ཀ་ཐོར་གྱར་འགྲོ་དགོས་བྱུང་བ་ཡིན།”[20]ཞེས་པ་ལྟར་དེ་དུས་མོན་དུ་དགེ་ལུགས་པའི་གྲྭ་རིགས་དང་སྦྱིན་བདག་ཁག་མང་ཙམ་ཡོད་འདུག་ཀྱང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཀར་འབྲུག་སོགས་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད་པས། མེ་རག་བླ་མ་དཔོན་སློབ་རྣམས་ལ་ཐུབ་ཚོད་དང་བརྙས་བཅོས་མུ་མཐུད་བྱས་ཡོད་པ་གསལ་ཏེ། དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས། “རྒྱལ་བ་མཆོད་ཡོན་གྱི་བཀའ་ཁྲིམས་མངའ་ཐང་དར་རྒྱས་ཡོད་པའི་དུས་སྐབས་ཡིན་ནའང་། ཇོ་བོ་བསྟན་ནོར་བུའི་ཇོ་ཇོ་ཆོས་མཛད་དར་རྒྱས། ཇོ་བོ་གྱིང་གི་ཇོ་ཇོ་ཆོས་མཛད་ནོར་བུ་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ཀྱིས་གཙོ་བོར་བྱས་ནས། ཤར་ཚོའི་སྐྱ་སེར་མང་ཆེ་བ་དང་ཁ་མཐུན་ནས་ཚོད་མེད་ཧམ་པས། རྒྱལ་བ་དཔག་བསམ་དབང་པོའི⑦བཀའ་ཤོག་ཡིན་ཟེར་བ་ཞིག་ཁྱེར་ནས་གསང་འཕེལ་དང་། སྟག་གདུང་གཉིས་ཀྱི་གདན་ས་འཕྲོག་གྲབས་བྱས་ཀྱང་།  མཚོ་སྣ་དགོན་པ་རྩེའི་སློབ་དཔོན་རིན་པོ་ཆེ་ངོ་མ་རང་འདིར་ཚོ་གསུམ་དུ་ཕེབས་ནས།  ཇོ་བོ་གཙོ་ལས་རྣམས་ལ་མནའ་ཤ་གླང་གཅིག་བྱིན་ནས་མི་མང་ཡོངས་རྫོགས་ལ་དགེ་བཤད་སྡིག་བཀྲོལ་གནང་ནས། སླད་ཕྱིན་རྩོད་གླེང་མེད་པའི་རྡོ་བཅག་ལག་བསྐོར་བཞག་བཅུག་པ་སོགས་ཀྱི་དབུ་འདྲེན་རྒྱབ་རྩ་བཟང་པོའི་བཀའ་དྲིན་ཚད་མེད་བསྐྱངས་པ་ཡིན”[21]ཞེས་དང་། ཡང་དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས། “ཀར་འབྲུག་སྐྱ་སེར་རྣམས་ནས་གསང་འཕེལ་དུ་དགོན་པ་རྒྱག་ཐབས་མ་བྱུང་བར་སྒང་དཀར་གདུང་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྤྱི་ས་གཙང་བུ་ལ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་དགོན་པ་བཏབ། ཇོ་ཇོ་བསྟན་ནོར་གྱིས་ཇོ་ཇོ་ཆོས་མཛད་དར་རྒྱས་ལ་བླ་མ་བསྐོ་གཞག་བྱས། ཁོང་ཁྲེལ་དང་ངོ་ཚ་མེད་པས་རང་གི་སྲིང་མོ་དང་སྣོལ་བྱས་པར་བརྟེན་སྦྱིན་བདག་གྲྭ་རིགས་རྣམས་ནས་བཏོན་ནོ། །”[22]ཞེས་ཇོ་བོ་བསྟན་ནོར་བུ་དང་འབྲེལ་བའི་དགོད་བྲོའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཀྱང་ཀུན་ལ་གྲགས་པ་ལྟར་བྲིས་འདུག

གཞན་ཡང་ཚོ་གསུམ་གྱི་མི་སྐོར་ཞིག་དང་། སྒང་དཀར་གདུང་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་པ་ཁ་མཐུན་གྱིས། བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་དཔོན་སློབ་ལ་སྒར་སྐོར་བསོད་སྙོམས་བྲེ་གང་ཕུལ་གང་ཙམ་གྱིས་བཀུར་སྟི་ཞུ་རྒྱུ་མེད་པའི་མནའ་ཤ་བཀྲམ་ནས། འབྲུག་གསང་སྔགས་ཆོས་གླིང་ཕྱོགས་དང་། ཀརྨ་པའི་དགོན་ཁག་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་ཞབས་ཏོག་དང་། གྲྭ་རྒྱས་གང་ཐུབ་ཐུབ་བྱས། ཁྱད་པར་དུ་འབྲུག་ཕྱོགས་ཀྱི་གཙང་བའི་དགོན་པ་ལ་གནོད་དོགས་དང་། དགའ་ལྡན་པའི་དགོན་གྲྭ་རྒྱས་དོགས་ཀྱི་ཕྲག་དོག་གིས་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོར་ཉེས་པ་མེད་བཞིན་དུ་གཡོ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཉེས་འགེལ་སྔ་ཕྱིར་གྲངས་མེད་བྱས་ནའང་། བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་བཟོད་པ་བཞེས་གང་ཐུབ་མཛད་པ་སོགས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ། “ལྷག་པར་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་བླ་མ་དང་། ཡབ་ཡུམ་གྱི་རུས་ཚོ་གསུམ་ཁུངས་ཡིན་ཕྱིར་ངེད་མེ་རག་བླ་མ་འདིར་བསྡད་པ་མིན། སྡེ་པ་གཞུང་དང་རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཅས་ལ་མ་གུས་པའི་བསྟན་པ་དར་བའང་མིན། རྩྭ་སྙུག་ཤིང་གསུམ་ལ་གནོད་འདོད་པའང་མིན། ཚོ་གསུམ་དུ་སྒར་སྐོར་བསོད་སྙོམས་བྲེ་གང་ཕུལ་གང་གི་ཡོང་སྒོ་འདོད་པའང་མིན། གཙང་པའི་དགོན་པ་ལ་གནོད་འདོད་པའང་མིན། ཁྱད་པར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པ་རྒྱབ་རྩ་བཙལ་ནས་ཁྲིམས་མེད་ཀར་འབྲུག་རྣམས་དང་། འགྲིམ་འགྲུལ་མང་པོ་བྱེད་མི་བྱེད་མགོ་ཐོག་ཏུ་མིག་གིས་བྱ་ར་བཙུགས་པའང་མིན། གང་ཡིན་ཟེར་ན། འགྲོ་བའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་རྩ་བ་ཞྭ་སེར་དྲི་མེད་རྣམ་ཐར་གཙང་མའི་བསྟན་པ་འདི་མི་ཉམས་པའི་ཆེད་དུ་འདིར་བསྡད་པ་ཡིན་གསུངས་ནས་སྤྱན་ཆབ་ཤོར།”[23]ཞེས་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས་གསུངས་པ་ལྟར་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་བྱ་ཐབས་བྲལ་བའི་ལམ་ཁ་ཞིག་སྙེགས་ཡོད་པ་ཞར་ལ་ཤེས་ཐུབ་བོ། །

གཞན་ཡང་“ད་ཁྱོད་ཚོ་གསུམ་གྱི་སྐྱ་སེར་རྣམས་ནས་ངེད་དགེ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཕྲག་དོག་བྱས་པ་དངོས་འབྲེལ་མིན་ན། ཁྱོད་ཚོ་གསུམ་གྱིས་སྡེ་པ་གཞུང་ནས་བླ་མ་ཞིག་ཞུས་ནས། རྗེ་བླ་མ་ཙོང་ཁ་པའི་བསྟན་པ་ཞྭ་སེར་རིང་ལུགས་འཆང་བ་འདི་ཉིད་མོན་ཡུལ་མུན་པའི་གླིང་འདིར་ཉི་མ་ཤར་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་འབྱུང་ཕྱིན། གསང་ལམ་འཕེལ་དགོན་གོང་འོག་མ་ཟད། ཚོ་གསུམ་དུ་དགའ་ལྡན་པའི་དགོན་པ་གང་ཡོད་གྲྭ་རིགས་དང་བཅས་པ་ཁྱོད་ཚོ་པའི་ལག་ཏུ་གཏད་ཆོག སྙིང་སང་ཚུན་ཆད་མོན་ཤར་ནུབ་ཀྱི་སྦྱིན་བདག་གང་ཡོད་དང་། ངེད་ཀྱི་དབང་བའི་ས་རྣམས་ལ་ཡོང་སྒོ་བྲེ་གང་ཕུལ་གང་གི་རེ་བའང་མི་བྱ།  གོམ་པ་ཡང་མི་རྒྱག་པའི་གན་རྒྱ་བཞག་ཆོག ཁྱོད་ཀ་ཅུང་གི་ཇོ་བོ་གཙོ་ལས་རྣམས་ནས་ཀྱང་གན་རྒྱ་འཇོག་དགོས། དེ་ནུས་ན་ངེད་མེ་རག་བླ་མ་ས་གར་སྐྱིད་ལ་འགྲོ་ཆོག་གསུངས་ནས་བསྟན་པའི་དོན་ལ་རང་གི་ལུས་དང་སྲོག་ལ་མ་ཆགས་པའི་ཐུགས་ཐག་ཆོད་པའི་གསུང་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་ཁོ་པ་སུ་གང་གིས་ལན་མ་ཐེབས་པ་ཡིན་ནོ། །”[24]ཞེས་མེ་རག་བླ་མས་ཐབས་སྡུག་གི་གསུང་ཟུར་མང་པོ་བྱོན་འདུག

སྐབས་དེར་ཁ་ནས་མེ་རག་བླ་མ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཙམ་མ་གཏོགས། དོན་གྱིས་རྒྱལ་དབང་རིན་པོ་ཆེར་ཡང་མི་གུས་ཤིང་། ཀརྨ་འབྲུག་པ་ཁ་ལ་ཁྱེར་ནས་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་ལན་མང་པོར་གནག་བྱུས་ཆེ་ཕྱིར། ཁོང་གིས་དེ་དོན་ཐུགས་ཀྱིས་མ་བཟོད་པར་དགའ་ལྡན་པའི་ས་ཆར་སྙུག་ཁྱིམ་གཅིག་ཕུབ་ནས་ཆོས་བྱེད་བཞིན་བསྡད་ནས་ཐུབ་ཚོད་དགྲ་བོས་ཀྱང་མ་ནུས་པ་འདི་ལ་བལྟས་ན་ངེད་རང་མ་ཤི་གོང་ནས་བསྟན་པ་སྤེལ་ཐབས་ཤིག་ཅི་ནས་མ་བྱས་ན། དགེ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་པ་འདི་དར་ཐུབ་དཀའ་བ་འདུག་དགོངས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་གོ་ཆ་བཙན་པོ་བགོས་པར་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཚང་དག་ན་གསལ་པོ་འདུག བར་སྐབས་དེར་ས་མཚམས་ཀྱི་སྐོར་ལ་མོན་འབྲུག་གཉིས་རྩོད་པ་ཡོད་ཕྱིར་མེ་འབྲུག1676ལོའི་སྔ་རྗེས་སུ་བོད་འབྲུག་གཉིས་དམག་རྒྱག་རེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་མེ་རག་བླ་མ་ལ་བོད་གཞུང་ནས་བཏང་བའི་ཡི་གེར་གསལ་ཏེ། མེ་སྤྲེལ1656ནས་བཟུང་ལོ་ཉེར་ལྔ་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་ས་མཚམས་བརྩད་པས། ལྕགས་སྤྲེལ1680ལོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་ཤེ་བམ་གནང་བའི་སྔོན་ཙམ་ལ། མོན་འབྲུག་གི་ས་མཚམས་ད་ལྟ་ཡོད་པ་འདི་ལ་ཐག་ཆོད་བྱུང་བ་འདྲ་སྙམ་སྟེ། ཤེ་བམ་ལས། “ཁྱད་པར་ལྷོའི་བདུད་སྡེའི་ཀླ་ཀློའི་དཔུང་གི་བསམ་སྦྱོར་ངན་པས་ཤར་མོན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་མ་ལུས་རིམ་གྱིས་བཅོམ་སྐབས་ཕྱི་ནང་གི་འགལ་རྐྱེན་ངན་པས་ཤུགས་ཆེན་ཐོན་དཀའ་ནའང་། མེ་སྤྲེལ་ནས་བཟུང་འདི་བ་གྲྭ་བཅས་སྐྱ་སེར་གྱི་སྐྱིད་སྡུག་གང་ལ་ཡང་མ་བལྟས་པར་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཙམ་བསྟན་དོན་འབའ་ཞིག་ལྷུར་བླངས་པས། ལ་ཆེན་འཚོ་གསུམ། དག་པ་འཚོ་ལྔ། ཤར་བ་མོ་ནུ་བཞི། རོང་མདོ་གསུམ་སོགས་ཉང་ཤང་ཆུ་བརྒྱུད་ཀྱི་མོན་ཞབས་ཕྲན་བུ་མངའ་འོག་ཏུ་འདུས་པ་རྒྱ་གར་དང་། ཀློ་ཡུལ་པ་རྣམས་རང་སྲིད་དུ་འགྱུར་བ་སོགས།”[25]ཞེས་པའི་བཀའ་ཤོག་གི་ནང་དོན་ལ་གཞིགས་ནའང་ཞི་བདེའི་ལམ་ཁ་ཞིག་ལ་སྙེགས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ།

མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ། “རྙིང་མ། ས་སྐྱ། བཀའ་བརྒྱུད་པ། དགེ་ལུགས་གང་ཡིན་ཡང་སྔོན་རྗེས་རིམ་པར་བྱོན་པའི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་སློབ་མར་འཁྲིད་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཙམ་མ་གཏོགས། དེ་ཐམས་ཅད་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ཡིན་པ་རྩོད་མེད་ཡིན་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་པཎྜཾཏ་དང་། གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལས་བརྒྱུད་དེ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་དར་བ་ཤ་སྟག་ཡིན་པར་མ་ཟད། གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་རྣམ་གཞག་རྣམས་མཐུན་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཉེ་བར་ཞི་ནས་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ཁོ་ན་ལ་འགོད་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལུགས་སྲོལ་བཟང་པོ་ཤ་སྟག་ལས་འགལ་ཟླ་ཡོང་དགོས་མེད་ནའང་། ཆོས་ཀྱི་མིང་ཙམ་ལས་ཆོས་ཀྱི་གནད་དོན་མི་ཤེས་ཤིང་། ཤེས་ཀྱང་ལག་ལེན་མི་བྱེད་པའི་མི་དག་གིས་སྲིད་དོན་གྱི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མིང་དང་། མི་རྣམས་ལ་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཙམ་དུ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་གང་དུའང་འཐབ་རྩོད་དང་རྙོག་དྲ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་པ་འདི་ཡིན་པས། ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་མ་འདྲེས་པར་བྱེད་པ་གལ་ཆེ་བར་སེམས་སོ། །”[26]ཞེས་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས་གསུངས་པ་འདི་ཐུགས་མད་པའི་གསུང་དུ་སྣང་ལ།ད་ལྟའང་ཆོས་དང་གྲུབ་མཐར་ཁ་གཡར་ནས་རང་རང་གི་དམིགས་ཡུལ་ཙམ་པོ་བའི་ཆེད་དུ་ཁ་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྒྱུར་ནས་མང་མང་སྡུག་ལམ་དུ་འཁྲིད་པའི་བྱ་སྤྱོད་ཡ་མ་ཆ་དེ་རིགས་བོད་ཕྱི་ནང་ཀུན་ལ་དར་ཆེ་བས་ཕན་ཁེ་མེད་པའི་བླུན་སྤྱོད་དུ་མཐོང་ངོ་། །

གཉིས་པ། མེ་རག་བླ་མས་མོན་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཇི་ལྟར་ཕྱག་བཏབ་པའི་ཚུལ།

སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་རྙིང་པ་རྣམས་སུ། སྦས་ཡུལ་སྐྱིད་མོ་ལྗོངས་དང་། ལ་འོག་ཡུལ་གསུམ་དང་།  ལ་ཆེན་ཚོ་གསུམ་དུ་གྲགས་ཤིང་། དེང་སང་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་རྟ་ཝང་ཞེས་འབོད་པ་རྣམས་དོན་གཅིག་པར་མཐོང་ངོ་། །མིང་དེ་རྣམས་ལས། སྦས་ཡུལ་ཞེས་པ་སློབ་དཔོན་པདྨས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་དབེན་པ་དག་གི་མིང་དུ་སྣང་ཞིང་། ཡུལ་གསུམ་དང་། ཚོ་གསུམ་ནི། ལྷའུ་ཚོ། ཤར་ཚོ། གསེ་རུ་ཚོ་བཅས་ལ་ཟེར་བ་ཡོངས་གྲགས་སོ། །

རྟ་ཝང་ཞེས་པ་འདི་ལ་འགའ་ཞིག་གིས། ད་ལྟ་དགོན་པ་ཆགས་པའི་ས་དེར་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པས་བཀའ་བརྒྱད། རྟ་མགྲིན་སོགས་ཀྱི་དབང་གནང་བའི་ས་ཡིན་པས་རྟ་དབང་ཟེར་ཞེས་འདོད་མཁན་ཡོད་ཀྱང་དེ་ནི་གྲུབ་མཐའི་མཐའ་ལ་ལྷུང་བའི་བཤད་ལུགས་སུ་མཐོང་། སྒྲ་འདྲ་བ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ན་རྟ་དབང་ཞེས་བྲི་དགོས་རྒྱུ་ལ། ཡི་གེ་ཁུངས་མ་རྣམས་སུ་རྟ་ཝང་ཞེས་འབྱུང་བས་རྟ་དབང་ཞེས་པའི་མིང་འདི་དོན་དངོས་དང་མི་མཐུན་ནོ། །

ཡང་ལ་ལས། མེ་རག་བླ་མའི་ཆིབས་རྟ་དེར་ཡང་ཡང་འགྲོ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ས་དེར་དགོན་པ་ཆགས་པའི་ལྟས་སུ་གོ་ནས། མེ་རག་བླ་མས་རྟ་ཝང་ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ཡང་། དུས་དེ་དག་གི་སྔོན་ནས་ས་ཆ་དེ་ལ་རྟ་ཝང་ཟེར་ཞིང་། ཡུལ་དེར་དགོན་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཟེར་གྱི་ཡོད་ལ། ལོ་རྒྱུས་དགའ་བའི་དཔར་སྟེར་མ་ལས། “མོན་ཡུལ་འདིར་ངན་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཤུགས་ཆེ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ཞྭ་སེར་བསྟན་པ་གསར་དུ་དར་བ་ལྟ་ཞོག་སྔར་དར་བ་ཡང་ཉམས་པར་གྱུར་པ་ལ་ཐུག་ནས་རྒྱལ་བ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཅིང་གཟིགས་པ་ཆེན་པོ་ལྔ་པ་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་ལ་ཞྭ་སེར་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྤེལ་བའི་དོན་གྱི་སྙན་ཞུར་འབུལ་བ་བཞིན་འབྱོར་འཕྲལ། བསྟན་པ་བདག་ཐོབ་ཀྱི་བཀའ་ཤོག་ཕྱིར་བསྩལ་ཐོབ་པར་བརྟེན། མོན་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོན་པ་སྤྱི་ཡི་བདག་པོ་དང་། ཁྱད་པར་རྟ་ཝང་དགོན་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་ཕྱག་འདེབས་མཛད་པ་དང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བཞེངས་པ། བསླབ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་དགེ་འདུན་བསྡུ་བ་སོགས་རྨད་བྱུང་རྣམ་ཐར་གཙང་མའི་སྒོ་ནས་ཞྭ་སེར་བསྟན་པའི་སྙིང་པོ་མདོ་སྔགས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་སྤེལ་རྒྱས་ཉི་མ་ཤར་བ་ལྟ་བུར་མཛད། རབ་བྱུང་མའི་དགོན་གནས་བྱང་ཆུབ་ཆོས་ཀྱི་གླིང་ཕྱག་བཏབ་ནས་འགྲོ་བ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་མོན་ཡུལ་གྱི་ཡིད་ཅན་ཕོ་མོ་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་བགྲོད་པའི་ལམ་ལྟ་བུར་མཛད།”[27]ཅེས་གསལ་བ་ལྟར་ན་སྔོན་ནས་རྟ་ཝང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པས་མེ་རག་བླ་མས་རྟ་དབང་ཞེས་བཏགས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པ་ཞར་ལ་ཤེས་ཐུབ་བོ། །

རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས། “དེ་ཡང་སྔར་རྟ་ནག་མཎྡྲིལ་སྒང་ཞེས་པའི་མིང་ཟུར་ཆག་ནས་རྟ་ཝང་ཞེས་གྲགས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་མོ། །”[28]ཞེས་དཔྱད་ཞིབ་གནང་བ་ལྟར་དེ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་འདིར་ནི་སྔོན་གྱི་དུས་སུ། མཁའ་འགྲོ་མ་འགྲོ་བ་བཟང་མོ་དང་ཨོ་རྒྱན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་པདྨ་སམ་བྷ་བ། ཀརྨ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ། གྲུབ་ཆེན་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ། གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པ་ཡབ་སྲས། གཙང་སྟོན་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ། རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་སྲས་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་སོགས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མང་པོས་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས་ཡུལ་གང་རིགས་ལ་མིང་འདོག་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་མེད་པར་འདོད་རྒྱལ་དུ་བཏགས་པ་ཡེ་མ་ཡིན་པས། སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་ལས།  “རྒྱབ་རི་དར་དཀར་གྱི་ཡོལ་བ་དང་། མདུན་རི་ཆོས་ཞུ་བ། གཡས་རི་དཔའ་བོ་གདན་ལ་བཞུགས་པ། གཡོན་རི་མཁའ་འགྲོ་གར་བྱེད་པ། རྩི་ཤིང་རྣམས་དམ་ཚིག་སེམས་དཔའ་ལས་ལ་གཤེགས་པ། ཞེས་དང་། མཐིལ་དམའ་བ་ལ་རྒྱ་ཟས་ཀྱི་འབྲུ་སྣ་བཅུ་གསུམ། བར་ན་མོན་ཟས་ཀྱི་འབྲུ་སྣ་བཅུ་གསུམ། རྩེར་བོད་ཟས་ཀྱི་འབྲུ་སྣ་བཅུ་གསུམ་སྐྱེ་བ་མ་བཏབ་པའི་ལོ་ཏོག་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ།”⑧[29]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ས་རྡོ་རི་བྲག་དང་བཏབ་པ་དང་མ་བཏབ་པའི་ལོ་ཏོག་སོགས་ལ་མིང་འདོག་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མཛད་ཡོད་དོ། །

གནས་འདིར་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་བའི་གཅུང་ཨོ་རྒྱན་བཟང་པོ་མོན་བུམ་ཐང་གི་ཆོས་འཁོར་བདེ་ཆེན་སྟོད་དུ་འཁྲུངས་པ་དང་། རྫོགས་ཆེན་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དང་། ཚེ་སྒྲུབ་བདེ་གཤེགས་འདུས་པ་སོགས་སྤྱན་དྲངས། བུམ་ཐང་བདེ་བཞིར་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ་སྐུ་རྗེས་ལྷ་ཁང་ཞིག་གསོས་མཛད་པ་སོགས་ཀྱི་ས་ཕྱོགས་དེ་ཡང་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཆགས་པའི་ཡུལ་འདི་ཡིན་པར་རྣམ་རྒྱལ་ལྷ་རྩེ་དགོན་དངོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་ཏུ་ཡོད་དོ། །

གནས་དེར“མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཕྱག་འདེབ་པའི་སྔོན་འགྲོ་གྲ་སྒྲིག་གི་ཆེད་དུ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་ཕོ་སྤྲེལ་ལོ། 1680ལོར་ཐོག་མར་རང་ཁོངས་ཀྱི་གྲྭ་རིགས་སེར་སྐྱ་གང་ཡོད་བཙུན་མ་དང་བཅས་པ་རྩིས་བཞག་གམ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གནང་འདུག་པ་དེ་དུས་ཀྱི་མཚན་གཞུང་རྙིང་པ་ནས་ཤེས་ནུས། མཚན་ཐོ་དེ་ནི་བོད་ཤོག་འཐུད་ཁ་བཞི་སྦྲེལ་བའི་འཐུད་མཚམས་རེར་དམ་ཕྲུག་ཕབ་པ། མཚན་ཐོ་དེའི་དབུར། གྲྭ་པ་རྙིང་པ་དང་གྲྭ་གསར། ཞེས་པ་ནས། བླ་མ་རང་། མཚོ་སྣ་མཁན་པོ་ཞེས་སོགས། མི་སོ་སོའི་མིང་དང་། ཡུལ་མིང་བཅས་ཁ་གསལ་བཀོད་འདུག”[30]ཅེས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ་དྲངས་འདུག་པས་དམ་ཕྲུག་ཕབ་པའི་མཚན་ཐོ་དེ་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུ་ཁོང་གིས་མཇལ་ཡོད་ཀྱང་འདི་ག་ནས་མཇལ་བའི་སྐལ་བ་མ་བྱུང་ངོ་། །

ཡུལ་སོ་སོ་ནས་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཕྱག་འདེབས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་ཕེབས་པའི་མཚན་ཐོ་ཙམ་ནི། མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ལས། “སྙིང་སང་མན་ནས་དཀའ་བཅུ་བློ་བཟང་དགེ་འདུན་སོགས་བཅུ་གཅིགཞེས་པ་ནས། ཀུ་རུ་ནས་གཅིག་བཅས་བསྡོམས་ཉིས་བརྒྱ་ཞེ་བཞི་འདུག དེའི་ཁོངས་ལ་སྐྱ་བབས་ཟིན་པ་ཡང་མང་ཙམ་ཡོད་འདུག”[31]ཅེས་སྐབས་དེའི་དད་ལྡན་དམངས་ཚོགས་གང་ཕེབས་ཀྱི་ལས་གྲོགས་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཐོ་ཡང་གསལ་བོར་བཀོད་འདུག

གཞན་ཡང་“དགོན་ལག་གི་བླ་གྲྭ་བཅུ་གསུམ། ཡང་རལ་ཆེན་ཞེས་གྲྭ་པ་དང་སྐྱིད་སྡུག་མཉམ་ཁུར་བྱེད་མཁན་བཞི་བཅུ་ཞེ་བདུན། བཙུན་མ་བཅུ་དྲུག་བཅས་ཚང་མ་བསྡོམས་ན་སུམ་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་སོ་བདུན་འདུག ཡང་སྐབས་དེའི་དགོན་ལག་གི་ཁོངས་སུ། ཨ་ཡས་གདུང་། བྲག་དཀར། སླ་ང་སྟེང་། ཁྱི་མོ་གནས། ཁྱི་སྐད་ཉན་མ། སྟག་གདུང་བ། ཁྱེ་དགོན་པ། ཆོས་དབང་དག་པ་ལྟ་གདུང་། སྤ་མ་མཁར། ལྟའི་གདུང་། ཆོས་རྗེ་དགོན་པ། བཟང་ལུང་མོ་མང་དགོན། ཤག་གིང་དགོན་པ”[32]བཅས་དགོན་ལག་བཅུ་གསུམ་གྱི་མཚན་གསལ་བོར་མཚན་གཞུང་རྙིང་པ་བོད་ཤོག་འཐུད་ཁ་བཞི་སྦྲེལ་བའི་འཐུད་མཚམས་རེར་དམ་ཕྲུག་ཕབ་པ་ཞིག་བཞུགས་པ་དེར་གསལ་བར་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས་གསུངས་ཀྱང་ཡིག་ཚང་འདིར་མཇལ་རྒྱུའི་སྐལ་བ་བྱོན་དཀའོ། །

དགོན་པ་འདི1680ལོར་བསྡུས་པའི་ཚོགས་འདུ⑨དེའི་ཐོག་ནས་དགོན་པ་རྒྱག་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་བྱས་པ་ལྟར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོར། དགོན་པ་རྒྱག་ཆོག་པ་དང་། དགོན་པ་ཆགས་ས་གང་འོས་དང་། དགོན་པ་བཞེངས་སྐབས་དང་བླངས་ལས་མི་སོགས་ཀྱི་རོགས་རམ་དང་། དགོན་པ་བཞེངས་ཚར་ནས་ཐོབ་ཐང་དང་། ལོ་རེའི་འགྲོ་སོང་གི་ཆེད་མཐུན་རྐྱེན་དང་། བཀའ་སློབ་བཅས་གནང་རོགས་ཞེས་པའི་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཕུལ་བས། དེའི་བཀའ་ལན་ལ། “ད་ལྟ་དགོན་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡོད་པ་རྟ་ཝང་ཞེས་པའི་ས་དེར། སྔར་གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པས་མ་འོངས་པར་དགོན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་པའི་ལུང་བསྟན་དེ་དུས་ལ་བབས་ཤིང་། བློ་གྲོས་མིང་ཅན་ཞེས་པ་ཡང་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་ཁྱོད་རང་ལས་གཞན་དུ་མེད་པས། ས་ཆ་དེ་རང་ལ་དགོན་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཞེངས་དགོས་པ་གལ་ཆེ་ལུགས་དང་། དགོན་པ་བཞེངས་སྐབས། མོན་ཡུལ་ཚང་མས་དང་བླངས་ཞབས་ཞུ་དགོས་ལུགས་བཅས་ཀྱི་བཀའ་ཕེབས”[33]པ་ལ་བརྟེན་ནས། 1680ལོ་རབ་བྱུང11པའི་ལྕགས་ཕོ་སྤྲེལ། བདུན་པ་གྲོ་བཞིན་ཟླ་བའི་ཚེས6དགའ་བ་གཉིས་པ་གཟའ་སྐར་དུས་ཚོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཉིན་གསང་བདག་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་འཕྲུལ་དུ་གྲགས་པ་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་དབུ་དྲངས། དགེ་འདུན་འདུས་པ་རྒྱ་མཚོས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྨང་འདིང་པའི་མཛད་སྒོ་ཚུགས། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ། ས་ལེན། རྡོ་བརྩིགས། ཤིང་བཟོ། ཚོན་རྩི་སོགས་ལས་གྲྭ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཙུགས་པའི་སྒོ་ནས་དགོན་པ་བཞེངས། ལོ་དེའི་བོད་ཟླ9ཚེས28ལ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མེ་རག་བླ་མ་ལ་བཀའ་ཤོག་ཤེ་བམ་ཞེས་པ་གོས་ཆེན་སེར་པོའི་ཐང་ཀའི་ངོས་ལ་ཡི་གེ་བྲིས་པ་ཞིག་བཞུགས་པ་དེའི་མཇུག་བྱང་ཏུ། “ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་ཞི་བ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་ཆེན་ཁྱོན་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་མངའ་བདག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ཀ”[34]⑩ཞེས་དམ་ཕྲུག་དམར་པོས་རྒྱས་བཏབ་པ་དེའི་མགོ་བརྗོད་དུ། “སོ་འཛིན་དཔུང་འཇུག་ཆིང་སྔ་ཕྱིར་རང་ཕྱོགས་སུ་ཕན་པའི་བྱེད་ལུགས་ནི། ཁྱེད་རང་བོད་མོན་སྐྱ་སེར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གསལ་བ་ལྟར་དང་། ཞེས་པ་ནས། ཡུལ་ཚོ་སོ་སོའི་དགོན་པ་ཆེ་ཆུང་ཀུན་ལ་ཁྲལ་འུལ་དམག་སོགས་གསར་འགེལ་མེད་པར་བྱས་པ་རྣམས། གོང་ཚིག་ཁས་ལེན་ལས་མི་དམན་པའི་ལུགས་གཉིས་ཐད་ནས་དོན་མཐུན་གྱི་བདག་རྐྱེན་བཟང་པོ་འདི་ག་ནས་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།”[35]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལས་གང་མཛད་དགོས་པ་དག་ལྡིང་དཔོན་ནམ་མཁའ་འབྲུག་གི་དུས་བཞིན་བྱེད་རྒྱུ་ལས་བསྟན་དོན་ལར་རྒྱ་སོགས་རྫོང་ནས་དམིགས་བསལ་དགོས་པ་བྱུང་ན་མ་གཏོགས་ཡུལ་ཚོ་སོ་སོའི་དགོན་པ་ཆེ་ཆུང་ཀུན་ལ་ཁྲལ་འུལ་དམག་སོགས་གསར་དུ་བསྡུ་བའི་དབང་ཆ་མེད་པ་དང་། སྒོས་སུ་སྔར་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་རྣམས་བདག་གཞན་གཉིས་ཀར་ཕན་པའི་བདག་རྐྱེན་བོད་གཞུང་ནས་བྱེད་རྒྱུར་བཀའ་གནང་འདུག་ལ།“ཕྱོགས་དེར་ལུགས་གཉིས་དགེ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བཀོད་པ། རྫོང་སྡོད་དང་འདི་ག་ནས་མངགས་རིགས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་དང་། མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་རང་གིས་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས། སྐྱ་སེར་དྲག་ཞན་མཐའ་དག་གིས་བླ་མའི་ངག་བཀོད་ལས་མ་གཡོས་པ་བྱེད་གལ་ཆེ་ཞིང་། དེ་བསྟུན་གྱི་བསྟན་པའི་ཞབས་འདེགས་སུ་འགྱུར་བ་བྱུང་ཕྱིན། འདི་ཕྱིར་གཏན་དུ་དགེ་བའི་བདག་རྐྱེན་དང་སྨོན་ལམ་བཟང་པོ་ཁོ་བོས་བྱེད་པ་ཡིན་པས་སོ་སོ་ནས་གོ་བ་གྱིས།”[36]⑪ཞེས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་གཙོས་དད་ལྡན་ཡུལ་མི་ཀུན་ལ་གནང་བའི་ཤེ་བམ་གྱི་ལུང་འདི་ཡིན་པས། མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་ལ་ལུགས་གཉིས་དགེ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཕེལ་རྒྱས་དང་། སྐྱ་སེར་དྲག་ཞན་མཐའ་དག་གིས་བླ་མའི་ངག་བཀོད་ལས་མ་གཡོས་པ་བྱེད་གལ་ཆེ་ལུགས། གང་བྱས་བསྟན་པའི་ཞབས་འདེགས་སུ་འགྱུར་བ་བྱུང་ན་གཏན་དུ་དགེ་བའི་བདག་རྐྱེན་དང་སྨོན་ལམ་བཟང་པོ་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ཁོང་གིས་གནང་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་དང་ཁས་ལེན་གནང་ཡོད་དོ། །

རྟ་ཝང་དགོན་པ་བཞེངས་སྐབས་ས་རྡོ་ཤིང་གསུམ་གྱིས་ལས་མི་ནི། ཚོ་གསུམ། དག་པོ། སྤང་རྒྱན། ལེ་པོ་དང་བཅས་པས་དང་བླངས་ཞབས་ཞུས་ཀྱིས་བཞེངས་པས1681ལོའི་ལྕགས་མོ་བྱ་ལོའི་ཟླ་བ་བརྒྱད་པའི་ཡར་ཚེས་ལ་ལེགས་པར་བཞེངས་གྲུབ་ནས་ཞལ་བསྲོའི་རྟེན་འབྲེལ་རྒྱས་པར་བྱས། བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་དགོན་པའི་མཚན་ལ་དགའ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་ལྷ་རྩེ་ཞེས་བཏགས། རྒྱུད་སྡེ་ནས་བཤད་པ་བཞིན་གྱི་རབ་གནས་མཛད། བསྟན་པ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་དར་རྒྱས་ཡུན་དུ་གནས་པའི་ཐུགས་སྨོན་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །[13]⑫

སྐབས་དོན་ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་གི་ཁུངས་ནི། དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་ལས། “ལྔ་པ་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་ལ་ཞྭ་སེར་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྤེལ་བའི་དོན་གྱི་སྙན་ཞུར་ཕུལ་བ་བཞིན་འབྱོར་འཕྲལ། བསྟན་པ་བདག་ཐོབ་ཀྱི་བཀའ་ཤོག་ཕྱིར་སྩལ་ཐོབ་པར་བརྟེན། མོན་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོན་པ་སྤྱི་ཡི་བདག་པོ་དང་། ཁྱད་པར་རྟ་ཝང་དགའ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་ལྷ་རྩེའི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་ཕྱག་འདེབས་མཛད་པ་དང་། ཞེས་པ་ནས། རབ་བྱུང་མའི་དགོན་གནས་བྱང་ཆུབ་ཆོས་ཀྱི་གླིང་ཕྱག་བཏབ་ནས་འགྲོ་བ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་མོན་ཡུལ་གྱི་ཡིད་ཅན་ཕོ་མོ་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་བགྲོད་པའི་ལམ་ལྟ་བུར་མཛད།”[37]ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྟ་ཝང་དགོན་དང་། སྒོས་སུ་རབ་བྱུང་མའི་དགོན་གནས་བྱང་ཆུབ་ཆོས་ཀྱི་གླིང་བཏབ་པར་ཆེད་དུ་སྩལ་བའི་བཀའ་ཤོག་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། མོན་ཡུལ་དུ་དུས་བརྟན་དུ་མི་འཇིག་པའི་བོད་ཀྱི་བདག་དབང་མཚོན་པའི་དགོན་པ་འདི་གཉིས་བཞེངས་པ་ནི་རྒྱལ་དབང་ལྔ་ཆེན་པོའི་ཐུགས་སྨོན་དང་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་མཛད་རྗེས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་མིན་དགོན་པ་འདི་གཉིས་བཞེངས་མེད་ཚེ་ས་དེའི་བདག་དབང་མཚོན་པའི་དཔང་པོ་གང་ཡང་མེད་པ་ལྟ་བུར་ཆགས་འདུག ། དེར་མ་ཟད་རྟ་ཝང་དགོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱི་དེབ་ཅིག་བཞུགས་པ་ལ། དབུར་མཆོད་བརྗོད་དང་དམ་བཅའ་ལྟ་བུར། “མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་ས་གསུམ་གཡོ་མཛད་པའི། །སྙན་པའི་བ་དན་རྗེ་བཙུན་ངག་གི་དབང་། །བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཡི། །ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང་བཀའ་ནི་འདི་ལྟར་སྩལ། །”[38]⑬ཞེས་པས་དབུ་དྲངས་ཏེ་བཀའ་བསྩལ་པའི་གཞུང་དངོས་ན་ནི།

“ཀྱེ། མེ་རག་ཆོས་རྗེ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་ལ། །ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་ཡུལ་ལ་འོག་ཡུལ་གསུམ་འདི། །ས་དབྱིབས་པདྨ་འདབ་བརྒྱད་ཁ་ཕྱེ་བའི། །ཚུལ་དུ་ཡོད་པས་པདྨའི་ཟེའུ་འབྲུ་ལྟར། །འབུར་དུ་ཐོན་པའི་ས་ཕྱོགས་འདི་ཉིད་དུ། །ཞེས་པ་ནས། དགོན་མིང་དགའ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་ལྷ་རྩེ་ཞེས། །གསོལ་ཞིང་ཡུན་དུ་གནས་པའི་སྨོན་ལམ་བཏབ། །རབ་ཏུ་གནས་པ་རྒྱུད་ཀྱི་དགོངས་དོན་བཞིན། །མཛད་ནས་བཀྲ་ཤིས་མེ་ཏོག་ཆར་དབབ་བོ། །”[39]ཞེས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ་དྲངས་པ་ལྟར་དགོན་པ་ཆགས་པའི་ལོ་དུས་ངེས་གཏན་འདི་ལས་གཞན་མི་འདུག་ལ། འདི་ནས་བྱུང་བའི་ལོ་དུས་དང་། གོང་གི་ཤེ་བམ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་རྣམ་ཐར། ལྔ་པ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་སོགས་ཀྱི་ལོ་དུས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་དཔྱད་ནའང་གོང་དུ་ལོ་ཚུགས་བཀོད་པའི་ཕྱི་ལོ1681ལྕགས་མོ་བྱའི་ལོར་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བར་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐུབ་བོ། །

དགོན་འདིའི་སྲུང་མ་ཁྱད་པར་ཅན་ནི།“རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ཤངས་མཚལ་གྱིས་བཞེངས་པར་གྲགས་པའི་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་དམ་འབྱར་མ་ཞིག་གནང་ནས་དགོན་གནས་ཀྱི་སྲུང་མར་བཀའ་བསྒོས་གཉེར་གཏད་མཛད་པས། དེ་ནས་བཟུང་ཕྱོགས་འདིའི་སྡེ་དགོན་ཚང་མས་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་སྲུང་མའི་གཙོ་བོར་བསྟེན་པ་ཡིན།”[40]ཞེས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་གསུངས་པ་བཞིན་དུས་དེ་ནས་བཟུང་ཕྱོགས་འདིའི་དགོན་སྡེ་ཀུན་གྱིས་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་སྲུང་མའི་གཙོ་བོར་བཀུར་གྱི་ཡོད་དོ། །

ས་དེའི་ངག་རྒྱུན་དུ། མེ་རག་བླ་མ་གྲྭ་སློབ་རྣམས། མེ་རག་དང་སག་སྟེང་གི་དགོན་པ་ཐོར་གྱར་ལ་སོང་ནས་ཡར་ཕེབས་སྐབས། རྡོ་ལེབ་རིང་པོའི་ངོས་ལ་མ་ཎི་ཡོད་པ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ཤོག་བུ་ལྟར་བསྒྲིལ་ནས་བསྣམས་ཏེ་ཕེབས་པ་ཡིན་ཟེར་བ་ད་ལྟ་དགོན་པའི་ལྷོའི་རྒྱ་སྒོའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། གཅིག་ཨའུ་གདུང་གི་མ་ཎི་དེ་ཡིན་ཚུལ་ངག་རྒྱུན་དུ་འདུག གཙང་ཁང་ནང་ཐུབ་དབང་གི་གཡོན་དུ་བཞུགས་པའི་རྒྱལ་སྲས་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེའི་སྐུ་གདུང་གསེར་ཟངས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་དེ་ཡང་མེ་རག་ནས་ཡར་གདན་དྲངས་པ་བཅས་ལ་གཞིགས་ན། དེང་སང་རྟ་ཝང་དགོན་པའི་ནང་རྟེན་གྱི་གྲས་སུ་བཞུགས་པའི་སྐུ་འདྲ་དང་ཕྱག་དཔེ། མཆོད་ཆས་སོགས་ཀྱང་གང་འཚམས་ཤིག་མེ་རག་དང་སག་སྟེང་ནས་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཡོད་པ་ཡིན་ལས་ཆེའོ། །

གསུམ། དགོན་པའི་འདོན་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་རིམ་པ།

མཁས་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེས་མགོན་པོའི་བཀའ་ཉན་ཕོ་ཉའི་ཚོགས་ལ་བཅོལ་བའི་གཉེར་བསྐུལ་དུ། “སྡང་ཞིང་གདུག་པའི་སེམས་འཆང་དགྲ་བགེགས་ཀུན། །མ་ལུས་རྡུལ་ཕྲན་བཞིན་དུ་ཚར་ཆོད་ལ། །འཁོར་དང་ལོངས་སྤྱོད་བཤད་སྒྲུབ་མཐུན་པའི་རྐྱེན། །ཐམས་ཅད་ཡར་ངོའི་ཟླ་བཞིན་འཕེལ་བར་མཛོད། །”[43]ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ནི་དགོན་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་སྙིང་བོ་ཡིན་ལ། དེ་འཛིན་མཁན་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་ལ་རག་ལས་པས་ན།

རྟ་ཝང་དགོན་འདིར་གཏན་འཇགས་སུ་བཞུགས་མཁན། བླ་མ། སློབ་དཔོན། གཉེར་པ། ཉེ་གནས། གྲྭ་དམངས་བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་ཉིས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་སྐོར་ཡོད་འདུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ནས་བཟུང་ལོ་རེའི་ནང་དུ་ཚོགས་ཆོས་ར་དང་། ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་བྱེད་སྟངས་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་དང་། དེའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ནས་ལོ་རེར་འབྲུ་ཁལ་ལྔ་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་བཞི་བཅུ། ཕྱུར་ཁལ་ཉིས་བརྒྱ་ཉེར་ལྔ། ཇ་གོས་དར་སོགས་གནང་རྒྱུ་བྱས་ལུགས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་རྣམ་ཐར་དུ།⑭“བཅའ་ཡིག་ཏུ་འཁོད་པའི་ཚོགས་འདོན་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་རིམ་པ་རྣམས་བླ་མ་རང་ཉིད་བཞུགས་པའི་སྐབས་ནས་དབུ་ཚུགས་པར་སྣང་བས། དེ་ལ་ཟླ་བ་རེ་ལ་ཆོས་ཐོག་ཞག་ཉི་ཤུ་དང་། ཆོས་མཚམས་ཞག་བཅུ་རེ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཐོག་ཞེས་པ་ནས། ཤེར་སྙིང་བཟློག་པ་བཅས་དང་། བྱམས་གཟུངས། རྣམ་འཇོམས། ལོ་མ་གྱོན་པ། སྒྲོལ་དཀར། བྷྱོ་བདུན་མ་རྣམས་ཚར་བདུན་རེ། བྱམས་པའི་སྐུ་གཟུགས། རྒྱལ་བ་མ་ལུས་མ། བསྟན་འབར་མ་བཅས་གསུངས་ཏེ་གྲོལ་བ་ཡིན།”[44]ཞེས་ཟླ་བ་རེའི་ཆོས་ཐོག་གི་ཉིན་རེའི་ཞོགས་པ་མང་ཇའི་ཚོགས་འདོན་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་རིམ་པ་ནས་རྒྱལ་བ་མ་ལུས་མ་དང་བསྟན་འབར་མས་མཇུག་བསྡུ་རག་བར་གྱི་རིམ་པ་རྣམས་གསལ་བོར་བཀོད་ནས་དགོན་པ་ནམ་གནས་ཀྱི་བར་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་འདོན་ཆོས་བཅའ་ཡིག་ཏུ་གཏན་འབེབས་གནང་བའི་ལུང་ཞིག་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུས་དྲངས་འདུག

“ཆོས་མཚམས་རྣམས་ལ་ཞོགས་པ་མང་ཇ་ཚོགས་ཐེངས་གཅིག་ལས་མེད། གཞན་ཆོས་སྤྱོད་རྣམས་འདྲ་བ་ལ་མཇུག་ཏུ། གཟུངས་སྔགས་རྣམས་དང་། བསྟན་འབར་མ་སོགས་གསུངས་ནས་གྲོལ། ཞེས་པ་ནས། དགེ་སློང་དང་དགེ་ཚུལ་ཚང་མས། གསོ་སྦྱོང་། དབྱར་གནས། དགག་དབྱེ་བཅས་གཞི་གསུམ་ཉམས་བཞེས་གནང་ལུགས་རྒྱུན་ལྡན་ལྟར་རོ། །”[45]ཞེས་ཆོས་མཚམས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་རིམ་པ་རྣམས་དང་སྐུ་དྲིན་ཆེ་བའི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་མཆོད། དབྱར་གནས་སྐབས་དགེ་ཚུལ་སློང་གི་གཞི་གསུམ་གྱི་ཉམས་བཞེས་གནང་ལུགས་སོགས་གསལ་བོར་བཀོད་ནས་དགོན་པ་ནམ་གནས་ཀྱི་བར་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་བཅའ་ཡིག་གཏན་འབེབས་གནང་འདུག “ཟླ་བ་བཅུ་པའི་ཚེས་ཉེར་ལྔ་ལ་རྗེ་བཙུན་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དུས་ཆེན་དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད། ལྔ་མཆོད་ལ་བླ་མ་མཆོད་པ་དང་དགའ་ལྡན་ལྷ་བརྒྱ་མ། ཆོས་སྤྱོད་ཡོངས་རྫོགས་རྟ་དབྱངས་དང་བཅས་གསུངས་དགོས།”[46]ཞེས་དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་ཆེ་མོའི་དུས་མཆོད་ཀྱི་ཉིན་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་རིམ་པ་ཇི་ལྟར་མཛད་དགོས་ཀྱི་རིམ་པ་གཏན་འབབ་བྱས་ཡོད་པ་རྣམས་བོད་སྤྱི་ལུགས་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ནོ། །

“ཟླ་བ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས་ཉེར་བདུན་ནས་ཉིན་གསུམ་གྱི་རིང་ཞོགས་པ་ཡི་དམ་དང་ཡ་མ་རྭ་ཛའི་བཟླས་བརྗོད། ཚ་རྟིང་ནས། དགོང་ཇ་རྟིང་མའི་བར། མགོན་པོ། ཆོས་རྒྱལ། ལྕགས་མཁར་ཟུར་དགུ་པའི་བསྐྱེད་ཆོག་དང་འབྲེལ་ལྷ་མོ་རྣམ་སྲས་ཀྱི་བསྐང་གསོ་དང་། ཉེར་དགུ་ལ་གཏོར་རྒྱག་སོགས་གྲ་གང་རྒྱས།”[47]མཛད་རྒྱུ་ལོ་རེའི་ཕྱག་སྲོལ་ལྟ་བུར་ཆགས་འདུག

“ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚེས་ལྔ་ལ་རྒྱལ་དབང་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་མཆོད། ཚེས་བརྒྱད་ལ་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ཀྱི་སྐུ་མཆོད་བཅས། རྒྱལ་བའི་སྐུ་མཆོད་རྣམས་ལ་སྨན་བླའི་མདོ་ཆོག་ཚར་གང་འགྲོ།”[48]གསུང་བའི་ཕྱག་སྲོལ་ཡོད་དོ། །

“ཟླ་བ་བྱུང་ངོ་ཅོག་གི་ཚེས་བཅུ་ལ། ལྷ་མོའི་དུས་གཏོར་ཞེས་ལྷ་མོའི་བསྐང་གསོ་གཏང་སྐུལ། གཤེགས་གཏོར་དང་བཅས། མགོན་ཆོས་རྣམ་སྲས་རྣམས་ཀྱི་བསྐང་གསོ་དྲུག་ཅུ་མ་བཅས་དང་། ཚེས་བརྒྱད་དང་བཅུ་དགུ་ནམ་ཡིན་ལ་སྨན་བླའི་མདོ་ཆོག་ཚར་གང་འགྲོ་རེ། ཚེས་བཅོ་ལྔ་དང་ཉེར་ལྔ་ལ་གསང་བ་འདུས་པ། ཚེས་ཉེར་དགུ་ལ་མགོན་ཆོས་ལྷ་མོ་རྣམ་སྲས་བཅས་ཀྱི་བསྐང་གསོ། ཚེས་བཅོ་ལྔ་དང་གནམ་གང་ལ་གསོ་སྦྱོང་བཅས་ཀྱིས་ཆོས་སྤྱོད་ཉམས་བཞེས་ཀྱི་རིམ་པ་རྣམས་ཚུགས་པར་མཛད་དེ།”[49]ཞེས་ལོ་གང་པོའི་ཟླ་བ་བྱུང་ངོ་ཅོག་གི་ཚེས་དུས་གང་བབ་ལ་འདོན་ཆོག་རྣམས་མི་འགྱུར་གཏན་འཁེལ་བྱས་འདུག

དགེ་འདུན་རྣམས་ཕྱི་འདུལ་བའི་ཀུན་སྤྱོད་སྒྲིག་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་ཅིང་། ཞེས་པ་ནས། མངའ་ཁོངས་དགོན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟིགས་རྟོགས་བདག་གཉེར་དང་། མདོར་ན་ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་དང་། ཤེས་རིག་གི་བསྟི་གནས་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར་པར་མཛད་པ་སོགས་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ།”[50]ཞེས་བསྟན་པའི་རྒྱུན་ལ་དགོངས་ནས་དགོན་པའི་གྲྭ་རྒྱུན་དང་། དེའི་འཚོ་བ། ས་དེར་རྡོ་ཆས་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པོ་ཡིན་སྟབས་ཐ་ན་དགོན་པ་འཛུགས་བསྐྲུན་ཕྱིར་རྡོ་ཁྲལ་མེ་རག་བླ་མ་རང་གི་ཕྱག་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཆུད་པ་རེ་ཇི་སྲིད་ནམ་གནས་བར་འབུལ་རྒྱུའི་ལུགས་སྲོལ་ཡང་བཙུགས་འདུག “བརྒྱུད་པ་ཆུ་བོ་གཅིག་འདྲེས་ཀྱིས་རྒྱལ་དབང་རྡོ་རྗེ་འཆང་། རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་དབྱངས། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་རྡོ་རྗེ། རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་གྲགས་པ། རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ། གཙང་སྟོན་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ། རྒྱལ་སྲས་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་དང་། གཙང་སྟོན་བློ་བཟང་མཁས་བཙུན། ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་འོད་ཟེར། ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། བླ་མ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་བར་བྱིན་རླབས་ཉེ་བརྒྱུད་གཙང་ལུགས་གཙོ་བོར་མཛད།”[51]ཀྱི་ཡོད་དོ། །འདི་ལྟར་བྱིན་རླབས་ཉེ་བརྒྱུད་གཙང་ལུགས་ལྟར་མཛད་སྲོལ་འདི་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བཤད་རྒྱུན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་དོ། །

“རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་བ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ནས། རྒྱལ་སྲས་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ། བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་བར་སོ་སོར་བརྒྱུད་པ་དང་བཅས་དབུས་གཙང་གཉིས་ཀའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆུ་བོ་གཅིག་འདྲེས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་ཅིང་།”[52]ཁྱད་པར་གསང་བ་འདུས་པ་དང་། སྨན་བླ་མདོ་ཆོག་ཡིད་བཞིན་དབང་རྒྱལ་སོགས་ཀྱི་ཕྱག་བཞེས་གཙང་ལུགས་ལྟར་གནང་གི་ཡོད་དོ། །དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར⑮ལས། “རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་ཐུགས་རྗེའི་རང་གཟུགས་སྙིགས་དུས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་ངུར་སྨྲིག་གར་མཁན་གྱི་བླ་རབས་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་ཉིད་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཤོས་སུ་འདུག རང་ཅག་རྣམས་ནས་དམ་པ་གོང་མ་དེ་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་བསམ་ཤེས་ཀྱི་སྒོ་ནས། ཀུན་སློང་དང་ཀུན་སྤྱོད་གཙང་མ་སྣ་རེ་ནས་ཀྱང་སྐུ་དྲིན་བསམ་དགོས་པར་འདུག བྱས་པ་དྲིན་དུ་མི་བཟོ་ན་མི་ལུས་ཐོབ་ཀྱང་དུད་འགྲོའི་རྟེན་དང་ཁྱད་པར་མ་མཐོང་ངོ་། །”[53]ཞེས་བཀའ་ནན་ཏར་དུ་གནང་ཡོད་དོ། །

དེ་ལྟར་རྟ་ཝང་དགོན་དང་། སྒོས་སུ་རབ་བྱུང་མའི་དགོན་གནས་བྱང་ཆུབ་ཆོས་ཀྱི་གླིང་བཏབ་ནས་ལོ་ཕྱི་མར་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་མཛད་པ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ1682ལོའི་ཆུ་ཁྱི་བོད་ཟླ7པའི་ཚེས་8ཉིན་སྐུ་གཤེགས་པས་སྐུ་གདུང་འབུམ་པ་ལྷ་ཁང་དང་བཅས་པ་དགོན་པའི་གླིང་གསེབ་ཏུ་སྐྱེ་འགྲོའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་བཞེངས་འདུག་སྐད། བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་ལོ་རེ་བཞིན་དགོངས་རྫོགས་སྐུ་མཆོད་དུ་“བདུན་པ་གསང་འདུས”་ཞེས་བོད་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ནས་བཅུ་བཞི་བར་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ལྷ་བཅུ་གསུམ་མ། རྡུལ་ཚོན་ལ་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྒྲུབ་མཆོད་སྦྱིན་སྲེག་དང་བཅས་པ་ད་ལྟའི་བར་མ་ཆགས་པར་ཡོད་ཟེར་རོ། །

མཇུག་བསྡུའི་གཏམ།

མོན་རྟ་ཝང་རྟ་ཝང་དགོན་ཕྱག་འདེབས་གནང་བ་བོ་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་རྗེས་དང་འབྲེལ་ཏེ་སྐབས་དེའི་བོད་རང་སའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རླབས་ཆེ་བ་དང་། མོན་ཡུལ་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་ཉོག་མང་པོ་གླེང་ན་རི་བོའི་གཏོས་དང་མཉམ་པར་འདུག་ཀྱང་ཡིག་ཚང་གི་བཀག་རྒྱ་དང་། ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱོད་ཀྱི་དཀའ་ཁག་མང་པོའི་རྐྱེན་པས་དཔྱད་བབ་ཡིད་ཟིན་ཞིག་འབྱོན་དཀའ་མོད། ད་ལྟ་ལག་སོན་བྱུང་བའི་བོད་ལྗོངས་ཡིག་ཚགས་ཁང་དང་། གཞིས་ཀ་རྩེ་ཡིག་ཚགས་ཁང་། མཚོ་སྣ་རྫོང་ཡིག་ཚགས་ཁང་། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་ཡིག་ཚང་རྣམས་གཞིར་བཟུང་ནས་བྲིས་པ་ལ། ཕྱིས་སུ་ཡིག་ཚང་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་སྐལ་བ་རེ་འཛོམས་ན་ཇེ་ལེགས་ཇེ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་འགན་ལེན་གྱི་སེམས་ཤུགས་མ་ཉམས་ཙམ་དུ་ཡོད་དོ། །

དཔྱད་མཆན།

①ཚོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ལྡིང་སོ་དྲུག་དང་།  ཚོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་དཀར་ཆུང་བཞི་བཅུ་ཞེ་བཞི། ཚོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཚན་སུམ་ཅུ་སོ་བཞི་བཅས་སོ་སོའི་དབྱེ་བ་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བར་འབུམ་རམས་པ་ལྷ་མོ་མཚོས་བྲིས་པའི་“གནའ་དེང་ལྷོ་མོན་གྱི་ས་མིང་གལ་ཆེན་འགའི་ངོས་འཛིན་ཞིབ་འཇུག”ཅེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཁྲོད་ཀྱི་བོད་རྒྱ་ལ་ཏིང་སྐད་དོད་རེའུ་མིག་ཏུ་གསལ།

②ཤེ་བམ་མཐུ་མོ་ཆེ་ཡང་ཟེར། དེ་སྔོན་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་། ཡང་ན་སྲིད་སྐྱོང་གི་སྲིད་ཐམ་བརྒྱབ་པའི་སྒྲུབ་ཆག་འཇགས་གསུམ་སྐོར་གྱི་བཀའ་ཡིག་གཙོ་བོའི་གྲས། མཐུ་མོ་ཆེ་ནི་ཚིག་དོན་ཁ་གསལ་ཁུངས་བཙན་ཡོད་པའི་དོན། ཤེ་བམ་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང། པཎ་ཆེན། སྲིད་སྐྱོང་བཅས་ནས་བླ་མའམ། དཔོན་རིགས། དགོན་པ་བཅས་ལ་གོ་སའམ་ས་ཆ་གནང་བའི་ཡི་གེ་ལ་གོ་དགོས་ཏེ། གོས་ཆེན་སེར་པོའི་ཡི་གེ་བྲིས་པ་མཐའ་ལ་གོང་གཤམ་དང་། ཁ་ཁེབས། སྒྲིལ་ཤིང། སྒྲིལ་ཏོག་བཅས་ཡོད་པ་ལྷ་སྐུའི་ཐང་ཀ་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་ཟེར་སྐད།

③འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར། ལུང་འདི་ཇི་བཞིན་རྣམ་ཐར་ནས་མ་རྙེད་ཀྱང་ཤོག་ངོས3པར་རྒྱལ་པོ་ཀ་ལ་དབང་པོའི་ཕོ་བྲང་ཡུལ་མཎྜལ་སྒང་ཟེར་བ་དང་། ཡུལ་མཎྜལ་སྒང་ཞེས་བྱ་བ་དེར། ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་མ་དར། དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་མ་ཚུགས། ལྷ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་སྒོམ་མི་ཤེས། གཟུངས་སྔགས་ཡི་གེ་དྲུག་མ་འདྲེན་མི་ཤེས་ཤིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ང་བདག་དང་། ང་རྩོད་བྱེད་ཅིང་། ཟེར་བ་ཞིག་ཤོག་ངོས110ན་རྒྱལ་པོ་ཀ་ལ་དབང་པོ་འཁོར་བཅས་ཡུལ་མཎྜལ་སྒང་ལ་སོང་བ་སོགས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་མང་ངོ་། །མ་ཎི་རྡོ་རྗེས་བསྒྲིགས།《འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར།》བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། 1981：3；110

④འདི་ལ་འགའ་ཞིག་གིས་མོན་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐེམ་སྤང་ཞེས་ཀྱང་ཟེར།

⑤1680ལོ་ཙམ་ལ་ཤེ་བམ་འདི་གནང་བར་སྙམ།

⑥བན་ཁྲལ་ཞེས་པ་དགོན་པ་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་པ་དང་། ནང་པའི་རིག་གཞུང་རྣམས་མི་ཉམས་ཤིང་དར་རྒྱས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དུ་བུ་གསུམ་རེ་ཡོད་པའི་མི་ཚང་རྣམས་ནས་བུ་རེ་གྲྭ་པ་བྱེད་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ལ་ཟེར།

⑦འདིར་རྒྱལ་བ་དཔག་བསམ་དབང་པོ་ཞེས་པ། འབྲུག་པ་ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོ་ལ། ཡང་སྲིད་གཅིག་ར་ལུང་ལ་འཁྲུངས་པ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་དང་། གཅིག་འཕྱོངས་རྒྱས་སྡེ་པའི་རྟོལ་བུར་འཁྲུངས་པ་དཔག་བསམ་དབང་པོ་གཉིས་བྱུང་བར་སྦྱིན་བདག་དང་སློབ་མ་མང་ཆེ་བས་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ངོས་འཛིན་ཞུས། ཁག་ཅིག་གིས་དཔག་བསམ་དབང་པོ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས། དེའི་རྒྱབ་རྩ་སྡེ་པ་གཙང་པས་བྱས་པས་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་616ལོར་འབྲུག་ཏུ་བྲོས་ཕེབས་པས་འབྲུག་ཡུལ་གྱི་བླ་དཔོན་ཟུང་འབྲེལ་དུ་གྱུར་ཅིང་། དཔག་བསམ་དབང་པོ་བོད་དུ་བཞུགས་པ་དེ་ལ་ཟེར་བར་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་སོ། །སྐབས་དེ་དུས་ནས་བླ་མ་སྤྲུལ་སྐུ་ཟེར་བ་སྲིད་འཛིན་པའི་ལག་ཆ་ལྟ་བུར་ཆགས་ཡོད་དོ། །

⑧མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ། རྒྱབ་རི་དར་དཀར་གྱི་ཡོལ་བ་དང་འདྲ། མདུན་རི་དད་ལྡན་གྱི་སློབ་མས་ཆོས་ཞུ་བ་ལྟ་བུ་སོགས་དང་། མཐིལ་དམའ་བ་ལ་རྒྱ་ཟས་ཀྱི་འབྲུ་སྣ་བཅུ་གསུམ། བར་ན་མོན་ཟས་ཀྱི་འབྲུ་སྣ་བཅུ་གསུམ། རྩེར་བོད་ཟས་ཀྱི་འབྲུ་སྣ་བཅུ་གསུམ་སྐྱེ་བ། ཞེས་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་གྱི་ལུང་དྲངས་པ་འདི་གཞུང་དངོས་ཀྱི་ཚིག་རིས་དང་ཅུང་མི་འདྲའོ། །

⑨མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་རྟ་ཝང་དགོན་པ་ཕྱག་འདེབས་པའི་སྔོན་འགྲོ་གྲ་སྒྲིག་གི་ཆེད་དུ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་ཕོ་སྤྲེལ་ལོ། 1680ལོར་ཐོག་མར་རང་ཁོངས་ཀྱི་གྲྭ་རིགས་སེར་སྐྱ་གང་ཡོད་བཙུན་མ་དང་བཅས་པ་རྩིས་བཞག་གམ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་འཚོགས་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་ནོ། །

⑩ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་གོང་མ་དང་པོ་ཧྲུན་ཀྲིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལྔ་པ་མཆོག་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཡིག་ཐེངས་མང་འབྱོར་བ་བཞིན་དགུང་ལོ་སོ་དྲུག་པ་ཆུ་འབྲུག(1652)ལོར་པེ་ཅིན་དུ་འབྱོར། ལོ་དེའི(1653ཆུ་སྦྲུལ)ལ་ཕྱིར་བོད་དུ་ལོག་སྐབས“ནུབ་ཀྱི་ལྷ་གནས་ཆེས་དགེ་བར་བདེ་བར་གནས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལུང༌། གནམ་འོག་གི་སྐྱེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་བསྟན་པ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ། འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་འཆང་རྒྱ་མཚོའི་བླ་མ།” “西天大善自在佛所领天下众生一统释教不变持金刚大海喇嘛之印”ཞེས་པའི་ཐམ་ཀ་ཞིག་དང་། “ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་ཞི་བ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་ཆེན་ཁྱོན་ལ་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་མངའ་བདག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ”ཞེས་པའི་མཚན་གནས་བཅས་ཕུལ་བར་བརྟེན། ཕྱིས་སུ་སྐབས་དོན་བྱ་བཞག་ཆེ་གྲས་ཀྱི་སྐབས་གང་ཡིན་ལ་མཚན་གནས་འདི་བཀོལ་སྤྱོད་གནང་སྟེ་ཕ་རོལ་བོ་སྲིད་ཀྱིས་གནོན་པའི་གྲོགས་སུ་ཆགས་འདུག

⑪མེ་རག་བླ་མ་ལ་བཀའ་ཤོག་ཤེ་བམ་གནང་བ་དེའི་མཇུག་ཏུ་ལོ་ཁམས་ཟླ་ཚེས་རྣམས་མངོན་བརྗོད་ཤ་སྟག་བྲིས་ཡོད། འདི་ནི་ལྷན་རྒྱས་ཁང་གི་ཡིག་ཆའི་གྲས་སུ་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་ཅན་གྱི་སྤྱི་དམ་ཡོད་པ་ལས་བཤུས་པ་ཡིན། ཞེས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་གི་ཤོག་ངོས129ན་དྲངས་འདུག

⑫མེ་རག་བླ་མས་ཕྱག་འཁར་བཙུགས་པ་ལས་སྐྱེས་པར་གྲགས་པ་ད་ལྟ་དགོན་པའི་སྐོར་ལམ་དུ་ཤུག་སྡོང་ཆེ་བ་ཞིག་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། དགོན་པ་བཞེངས་སྐབས་རྡོ་དཀོན་ཙམ་བྱུང་བ། ད་ལྟ་སླེ་ཆུ་མིག་རོང་ཟེར་ས་ནས་མེ་རག་བླ་མས་རྡོ་གཏེར་དང་། དགོན་པའི་འོག་བླ་མ་ཆུ་ཁང་ཟེར་བ་ནས་སྒྲུབ་ཆུ་བཏོན་པར་གྲགས་ཤིང་། དེང་སང་ཡང་མ་ཎི་རིལ་བུ་སྒྲུབ་སྐབས་རིལ་བུ་བསྒྲིལ་ཡག་གི་ཆུ་དེ་རང་ནས་ལེན་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར་ཡིན། དེ་དུས་དགོན་པའི་མཆོད་ཆུ་དང་འཐུང་ཆུ་ཚང་མ་རྒྱབ་ཀྱི་རོང་ནས་ཡར་མི་ཡིས་སྐྱེལ་འདྲེན་དགོས་པས། གྲྭ་པ་ཆུ་ལེན་པ་ཞིག་གིས་སྐུ་གཤེགས་ཁར་རྡོ་ལ་ཞབས་རྗེས་བཞག་པ། ད་ལྟ་དཔེ་མཛོད་འོག་གི་སྒོ་མཆོར་དུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་འདི་ཡིན་ཟེར། དེ་ནས་ལོ་དུས་མི་གསལ་ཡང་མི་རིང་བར་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་རང་གི་དབེན་གནས་དང་ཆབས་ཅིག་པར་བཙུན་མ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་ཡུལ་ཕྱག་བཏབ་པར་བྱང་ཆུབ་ཆོས་གླིང་ཞེས་བཏགས་པས་ད་ལྟ་བྱང་དགོན་ཟེར་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ཤོག་ངོས130ན་ངག་རྒྱུན་ཙམ་བྲིས་འདུག་ཀྱང་ཡིག་ཚང་གང་ཡིན་མི་གསལ།

⑬རྟ་ཝང་དགོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱི་དེབ། ཁྲོམ་སྟེང་དགེ་སློང་གིས་མཛད་པ་ཞིག་བཞུགས་པར་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་དུ་དྲངས་འདུག་ཀྱང་དཔེ་དངོས་ང་ཚོས་མཇལ་དཀའ། འདི་ལ་མ་དཔེ་གཅིག་ལས་མེད་པར་གསལ་བཤད་གནང་འདུག

⑭རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུ།《རྟ་དབང་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་།》[M] ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་། 2019: 136ན་དྲངས་འདུག་ཀྱང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་རྣམ་ཐར་དངོས་ནས་མ་རྙེད།

⑮མདོ་སྨད་པ་སྤྲང་བྷི་ཀྵུ(ཡེ་ཤེས་ལུང་བསྟན་པ)ཟེར་བ་ཞིག་གིས་ཁྲོམ་སྟེང་དབེན་གནས་དགའ་ལྡན་ཆོས་ལུང་དུ་བརྩམས་པ་ཞིག་རེད། རྩོམ་བྱང་དངོས་ལ། ༄༅། །མོན་ཕྱོགས་འཛིན་མའི་ཆར་ཞྭ་སེར་གྱི་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ལོ་རྒྱུས་དགའ་བའི་དཔལ་སྟེར་མ་བཞུགས་སོ། །ཞེས་བྲིས་འདུག་ཀྱང་ནམ་བརྩམས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་མི་གསལ། Lobsang Tenpa: A Historical Study of the Mon Region (India) and its Relation with Tibet and Bhutan (16th-17th Century) [D], Austrian Academy of Sciences Vienna, 2016: 254; 285.

ལུང་ཁུངས།

[1][3]ལོ་ཆེན་འགྱུར་མེད་བདེ་ཆེན།《གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་བོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་ཀུན་གསལ་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་།》[O] གཙང་སྟོད་རི་བོ་ཆེའི་ཤིང་པར། 71; 146.

[2]《གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར་མོན་ཤིང་ཁྲི་རྒྱལ་པོ་བཏུལ་བའི་ལོ་རྒྱུས།》བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས།2015:353.

[4][9][11][15][17][18][20][22][23][24][27][29][36][37][39][53]Lobsang Tenpa: A Historical Study of the Mon Region (India) and its Relation with Tibet and Bhutan (16th-17th Century) [D], Austrian Academy of Sciences Vienna, 2016: 180; 274; 266; 270; 180; 180; 266; 272; 273; 180; 279; 279 186; 184; 279; 280.

[5]རྒྱལ་དབང་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ། 《དཀར་ཆག་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་སྒྲོལ་བའི་གྲུ་རྫིང་།》[O] འབྲུག་ཡུལ། འབྲུག་གཞུང་ཐིམ་ཕུའི་ཤིང་པར། 1979: 74.

[6][10][21][25][26][28][30][32][33][34][35][38][40][41][42][44][45][46][47][48][49][50][51][52]རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུ།《རྟ་ཝང་དགོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་མོན་ཡུལ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་།》[M] རྒྱ་གར། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་། 2019: 42; 104; 266; 117; 118; 120; 122; 125; 136-125; 126; 127; 128; 131; 131; 133; 136; 137; 138; 138; 138; 138; 138; 138; 139.

[7][8]མ་ཎི་རྡོ་རྗེས་བསྒྲིགས།《འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་རྣམ་ཐར།》[G] རྒྱ་གར། བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། 1981: 108; 109.

[14]པདྨ་ཚེ་དབང་།《འབྲུག་རྒྱལ་རབས།》[M] རྒྱ་གར། བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། 1994: 6.

[31]སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།《ལྔ་པ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན》[M] རྒྱ་གར། བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། 2007:148

[43]མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་། གསུང་འབུམ་དཔེ་སྡུར་མ། (ཇ)《མྱུར་མཛད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོ་ཕྱག་དྲུག་པའི་གཏོར་ཆོག་བསྐང་གསོ་ཆ་ལག་དང་བཅས་པ》[M] པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2019: 572

门隅达旺寺创建者梅热喇嘛

洛追嘉措功勋

更登三木旦 拉毛草

内容摘要：据《卓瓦桑姆》《达旺寺主持交接仪轨》《1680年五世达赖赐予门隅、珞隅之文书》等相关历史文献，门隅“达旺”一词早在公元8世纪就已有记载。梅热·喇嘛洛追嘉措(？-1682年)，诞生于梅热萨顶地区。1654年由五世达赖授予比丘戒，学习显密宗派理论。1680受五世达赖喇嘛的旨意，把当时已建造在梅热和萨顶地区的两座格鲁派寺院迁址到达旺地区，在门隅创建达旺寺实行政教合一治理边境。为此，五世达赖喇嘛专门赐文书，赞颂梅热·喇嘛洛追嘉措在该地区边境治理过程中所建立的功勋；甘丹颇章各历史阶段，在原有供产区域的基础上，将错那以下所有寺院的管理权收归到达旺寺，并颁布“若生三子，可收第二子为僧”的僧差法，以及辖区民众须缴纳粮税等新规，同时将所有行事权赐予梅热·喇嘛洛追嘉措。公元18世纪初，西藏地方政府又将错那宗、江卡宗、森格宗、德让宗、达隆宗等宗域划分为“四宗”、“三十二个错或定”，并推选“佐根”(即首要负责人)和“拉涅(即达旺寺喇嘛官邸司库僧管各一，简称拉捏。)等官职，建立达旺四联、六联、七联、九联、达旺塔巴措等有效行政管理机构。虽然门隅达旺寺现如今仍屹立于中印珠三国交界处，但通过藏文古籍文献的对比与梳理，能有力佐证在历史上其为西藏地方政府的管辖，且梅热·喇嘛洛追嘉措在17世纪门隅地区建立和巩固行政管辖和边境治理过程中做出了历史性贡献。

关键词：梅热·喇嘛洛追嘉措；门隅达旺寺；历史区域管辖

基金项目：2022年国家社会科学基金重大项目“西藏边境汉藏文史料整理、翻译及研究”(22&ZD330)

རྩོམ་ཁུངས།《མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ།》2024.2

རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད།

ཆུ་སྐྱེས་དགེ་འདུན་བསམ་གཏན།(1964-) མཚོ་སྔོན་རེབ་གོང་གི་མི། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་དང་འབུམ་རམས་པའི་ཁྲིད་སྟོན་དགེ་རྒན། ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཕྱོགས་ནི། བོད་བརྒྱུད་ཚད་མ་རིག་པ་དང་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཡིན།

ལྷ་མོ་འཚོ། (1992-) ཀན་སུའུ་ཀན་ལྷོའི་མི། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་ཀྲུང་གོའི་སྐད་ཡིག་རྩོམ་རིག་སློབ་སྡེར་འབུམ་རམས་པ་སློབ་གཉེར་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཕྱོགས། གནའ་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཡིན།